Czy koszty poniesione z racji opieki nad spadkodawcą mogą stanowić obniżenie podstawy opodatkowania spadku? Historia naszej Klientki pokazuje, że jak…
Akt poświadczenia dziedziczenia a postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku – co zrobić, gdy istnieją oba?
W ramach zespołu radców prawnych prowadziłem sprawę dotyczącą stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym mieszkańcu Poznania. Po wydaniu przez sąd postanowienia okazało się, że wcześniej sporządzono już notarialny akt poświadczenia dziedziczenia (APD). Informacja wyszła na jaw dopiero po kontakcie ze strony spadkobierców, którzy byli zaskoczeni toczącym się postępowaniem. W artykule wyjaśnimy Ci, jak w takiej sytuacji wygląda procedura przewidziana w Kodeksie postępowania cywilnego.
Newsletter
Czym różni się akt poświadczenia dziedziczenia od postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku?
Jeśli musisz uporządkować sprawy spadkowe po bliskiej osobie, możesz spotkać się z dwoma dokumentami: aktem poświadczenia dziedziczenia oraz postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku. Oba potwierdzają, kto dziedziczy konkretne elementy spadku, ale powstają w inny sposób i w odmiennych procedurach.
APD sporządzisz u notariusza. To szybsza droga, stosowana najczęściej wtedy, gdy między spadkobiercami nie ma sporu. Musisz jednak wiedzieć, że taki akt nie będzie możliwy do sporządzenia w przypadku testamentów szczególnych. Po zarejestrowaniu w Rejestrze Spadkowym taki akt wywołuje skutki podobne do orzeczenia sądu.
Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wydaje natomiast sąd spadku. Taka procedura pojawia się zwykle wtedy, gdy trzeba ustalić krąg spadkobierców albo sprawa trafia na drogę sądową z inicjatywy uczestników lub innych podmiotów zainteresowanych spadkiem gdy nie ma zgody co do sposobu podziału majątku.
W prowadzonej przez nas sprawie doszło właśnie do nietypowej sytuacji, w której oba dokumenty zaczęły funkcjonować jednocześnie wobec tego samego spadku.
Po wydaniu przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku ujawniono bowiem, że wcześniej sporządzono już notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. Tego typu kolizje zdarzają się rzadko, ale wywołują bardzo konkretne skutki procesowe i wymagają uruchomienia szczególnej procedury przewidzianej w KPC.
Jak doszło do powstania dwóch dokumentów dotyczących tego samego spadku?
W sprawie prowadzonej przez nasz zespół Miasto Poznań wystąpiło do sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym mieszkańcu Poznania. Na etapie składania wniosku nic nie wskazywało na to, że dział spadku został już przeprowadzony przez notariusza.
Sąd przeprowadził postępowanie i wydał postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Dopiero później ujawniono, że jeszcze przed wydaniem tego orzeczenia sporządzono już notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. Informacja ta pochodziła od samych spadkobierców wskazanych w akcie notarialnym, którzy byli zaskoczeni toczącym się postępowaniem sądowym.
W efekcie w obrocie prawnym zaczęły jednocześnie funkcjonować dwa dokumenty dotyczące tego samego spadku – APD oraz prawomocne postanowienie sądu. Taki stan prawny nie mógł się utrzymać. Przepisy przewidują specjalną procedurę, która ma doprowadzić do usunięcia tej kolizji i uporządkowania stanu prawnego.
Obowiązek uchylenia aktu poświadczenia dziedziczenia przez sąd – art. 669(1) KPC
Sytuacje jak w niniejszej sprawie należą raczej do rzadkości. Wynika to m.in. z obowiązku rejestracji aktu poświadczenia dziedziczenia w Rejestrze Spadkowym. Notariusz przed sporządzeniem aktu powinien bowiem zweryfikować, czy wobec danego spadku nie istnieje już wcześniejszy wpis lub prawomocne orzeczenie sądu.
Mimo tych zabezpieczeń praktyka pokazuje, że może dojść do sytuacji, w której oba dokumenty zaczynają funkcjonować równolegle. Właśnie z takim przypadkiem mieliśmy do czynienia w prowadzonej sprawie.
Kodeks postępowania cywilnego przewiduje na taką okoliczność szczególne rozwiązanie. Zgodnie z art. 669(1) KPC:
§ 1. Sąd spadku uchyla zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli w odniesieniu do tego samego spadku zostało wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.
§ 2. W przypadku zarejestrowania dwóch lub więcej aktów poświadczenia dziedziczenia w odniesieniu do tego samego spadku, sąd spadku na wniosek zainteresowanego uchyla wszystkie akty poświadczenia dziedziczenia i wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.
§ 3. Poza okolicznościami wskazanymi w § 1 i 2, uchylenie zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia jest dopuszczalne jedynie w przypadkach wskazanych w ustawie.
§ 4. (uchylony).
Zatem, jeżeli w odniesieniu do tego samego spadku zostało wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku uchyla z urzędu zarejestrowany APD. Wynika z tego więc, że Sąd spadku ma obowiązek uchylić akt notarialny nawet wtedy, gdy:
- nie budzi wątpliwości co do swojej treści.
- akt został sporządzony wcześniej,
- prawidłowo wskazuje krąg spadkobierców.
Co mogą zrobić rzeczywiści spadkobiercy po uchyleniu aktu poświadczenia dziedziczenia?
Uchylenie aktu poświadczenia dziedziczenia nie oznacza, że rzeczywiści spadkobiercy tracą prawa do spadku. Konieczne jest jednak dalsze postępowanie sądowe, które pozwoli uporządkować sytuację prawną.
W prowadzonej przez nas sprawie spadkobiercy wskazani wcześniej w akcie poświadczenia dziedziczenia wystąpili z wnioskiem o zmianę prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Celem było doprowadzenie do tego, aby sąd ostatecznie potwierdził ich prawa do spadku.
Postępowanie zakończyło się zmianą wcześniejszego orzeczenia i stwierdzeniem nabycia spadku przez dzieci zmarłego po 1/2 części każde z nich. Dzięki temu udało się ostatecznie usunąć rozbieżności pomiędzy dokumentami.
Procedura po uchyleniu APD – obowiązki sądu i notariusza
Uchylenie aktu poświadczenia dziedziczenia nie kończy całej procedury. Po wydaniu prawomocnego postanowienia sąd oraz notariusz muszą wykonać jeszcze kilka obowiązków formalnych, które mają uporządkować stan prawny spadku.
W pierwszej kolejności sąd dokonuje odpowiednich wpisów w Rejestrze Spadkowym. Dotyczy to zarówno postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, jak i późniejszych orzeczeń zmieniających lub uchylających wcześniejsze rozstrzygnięcia. Wpis następuje za pośrednictwem systemu teleinformatycznego.
Sąd zawiadamia również Krajową Radę Notarialną o wydaniu prawomocnego postanowienia uchylającego akt poświadczenia dziedziczenia. Do zawiadomienia dołączany jest odpis orzeczenia.
Po otrzymaniu informacji Prezes Krajowej Rady Notarialnej poleca wykreślenie uchylonego aktu poświadczenia dziedziczenia z Rejestru Spadkowego. Z kolei notariusz zamieszcza wzmiankę o uchyleniu aktu bezpośrednio na dokumencie APD.
W praktyce wszystkie te czynności mają jeden cel – usunięcie z obrotu dokumentu, który nie może dalej funkcjonować równolegle z postanowieniem sądu dotyczącym tego samego spadku.
Podsumowanie – dlaczego szybka reakcja w sprawach spadkowych ma znaczenie
Opisana sprawa pokazuje, że nawet zgodne z prawem uporządkowanie kwestii spadkowych mogą niekiedy okazać się niewystarczające. Równoległe funkcjonowanie APD i postanowienia sądu wymagało szybkiej reakcji oraz właściwego zastosowania przepisów przewidzianych w KPC.
W tego typu sprawach kluczowe znaczenie ma dokładna analiza dokumentów i odpowiednio szybkie podjęcie działań procesowych. Nasza kancelaria wspiera klientów w postępowaniach spadkowych, także w sprawach dotyczących uchylenia aktu poświadczenia dziedziczenia oraz zmiany prawomocnych postanowień spadkowych.
Sprawa zakończona.