Klinika witaminowa vs RPP – spór przed WSA dot. zbiorowego naruszenia praw pacjentów

Klient, którym była klinika witaminowa otrzymał od Rzecznika Praw Pacjenta negatywną decyzję w sprawie udzielania konkretnych świadczeń. Podstawą prawną był art. 62 Ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Klinika zgłosiła się do nas w związku z chęcią złożenia skargi administracyjnej. Po gruntownej analizie odradziliśmy Klientowi spór przed WSA.

Zgodnie z ust. 2 art. 59 Ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta nie można stosować takich praktyk, które naruszą zbiorowe prawa pacjentów. Z kolei ust. 1 określa, co stanowi naruszenie zbiorowych praw pacjentów.

Na podstawie właśnie art. 59 RPP prowadzi sprawy, nie tylko przeciw konkretnie naszemu klientowi, ale też w ogóle przeciw klinikom, których praktyki Rzecznik może uznać na naruszające zbiorowe prawa pacjentów.

Klinika witaminowa, która była naszym Klientem oferowała swoim pacjentom szereg świadczeń zdrowotnych. Dotyczyło to takich zabiegów jak:

• wlewy dożylne z zakresu witamin z grup B oraz C,
• wlewy kwasu alfa liponowego,
• wlewy z EDTA,
• stosowanie koenzymu Q10,
• podawanie ornityny.

Klinika argumentowała stosowanie ww. świadczeń u pacjentów wspieraniem organizmu, które jest niezbędne przy znacznym wysiłku fizycznym czy w trakcie choroby.

Podstawy swojej argumentacji nasz Klient upatrywał w tym, że w takich państwach jak Stany Zjednoczone czy Niemcy podobne zabiegi są powszechnie stosowane. Nie spotykają się z zakazem ze strony instytucji państwowych.

Pojawiły się wątpliwości, ponieważ w Polsce w środowisku lekarskim nie wybrzmiała jednoznaczna opinia potwierdzająca skuteczność stosowania takich zabiegów. Eksperci byli podzieleni w tej sprawie. Również Rzecznik Praw Pacjenta (RPP) ustosunkował się negatywnie do praktyk kliniki.

RPP od 2020 roku konsekwentnie walczy z tego typu praktykami. Stoi za tym 36 decyzji wydanych przez Rzecznika, dotyczących naruszenia zbiorowego prawa pacjentów do świadczeń zdrowotnych.

W tej sprawie naszą uwagę zwrócił szczególnie art. 6 ust 1. Ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta:

Treść tego przepisu jest bardzo ogólna. Należy tutaj zadać sobie pytanie, co konkretnie znaczy: „aktualna wiedza medyczna”? Pojęcie to, użyte w ustawie nie ma swojej jednoznacznej definicji.

Ponadto wiedza medyczna jest czymś zmiennym. Postęp naukowy i technologiczny sprawia, że to, co 30 lat temu uznawane było za słuszne i dobre praktyki, dziś może być uznawane za przestarzałe i szkodliwe. A to, co dziś jest oficjalnie zalecane przez lekarzy, za 10-15 lat może okazać się działaniem niewystarczającym i nieskutecznym.

Konkretne podstawy naukowe pozwalają na określenie aktualnej wiedzy medycznej. Tylko znów pojawiają się wątpliwości – które podstawy naukowe należy brać pod uwagę?

To wszystko sprawia, że art. 6 ust. 1 pozwala na dużą uznaniowość przy rozpoczynaniu i procedowaniu procesu administracyjnego. Mimo wszystko RPP musi przy wydawaniu swoich decyzji opierać się na solidnych podstawach merytorycznych. W tym przypadku chodzi o:

• opinie ekspertów,
• raporty medyczne,
• rekomendacje towarzystw naukowych.

Spór nie toczył się więc o to, czy stosowanie przez klinikę witaminy C jest szkodliwe czy nie, ale o to, czy dana metoda przyjęta przez klinikę ma wystarczające podstawy naukowe i jest zgodna ze wspomnianą „aktualną wiedzą medyczną” w myśl art. 6 ust. 1.

Kluczowym dokumentem w naszej sprawie była Decyzja Rzecznika Praw Pacjenta. Zgodnie z jej treścią RPP uznał świadczenia, które już wymieniliśmy – wlewy, stosowanie koenzymu Q10 i ornityny – za naruszające zbiorowe prawa pacjentów. Jednocześnie nakazał ich zaniechanie.

Co bardzo ważne, Rzecznik wskazał nieprawidłowości w udzielaniu poszczególnych świadczeń:

• stosowanie wlewów dożylnych z witaminami z grup B i C – bez potwierdzonych niedoborów u pacjentów,
• podawanie koenzymu Q10 pacjentom, którzy cierpieli na niewydolność serca i choroby nadciśnienia tętniczego,
• stosowanie ornityny u pacjentów, powodując obciążenie wątroby bez przeprowadzenia niezbędnych badań,
• stosowanie wlewów kwasu alfa lipidowego bez oceny funkcji nerek i wątroby pacjentów,
• stosowanie wlewów EDTA u pacjentów cierpiących na choroby wieńcowe.

RPP zgromadził w tej sprawie obszerną dokumentację, w tym opinie lekarzy konsultantów wojewódzkich w dziedzinach:

• chorób wewnętrznych,
• diabetologii,
• kardiologii,
• angiologii.

Rzecznik szczegółowo omówił każde świadczenie, wymienione w decyzji. Dotyczyło to zarówno potencjalnych wskazań do stosowania zabiegów jak i braku dowodów na skuteczność promowanych zastosowań.

Warto wiedzieć, że przy tak solidnie udokumentowanej decyzji, kontynuowanie sporu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym stanowiłoby pewną trudność dla Klienta. Sąd zwraca uwagę na to, czy uprawniony organ opierał się na rzetelnych źródłach.

W decyzji klinika otrzymała nakaz zaniechania stosowania opisanych świadczeń zdrowotnych. Ponadto Rzecznik zobowiązał klinikę, by ta przekazywała informację o realizacji decyzji. Chodzi o to, co, kiedy i jak zostało przez klinikę wstrzymane.

Decyzję RPP opatrzył rygorem natychmiastowej wykonalności. Oznaczało to, że Klient musiał niezwłocznie zaprzestać wykonywania świadczeń i musiał w określonym terminie 30 dni poinformować organ o realizacji decyzji.

Art. 68 Ustawy o RPP mówi, że kara za nieprzekazanie takiej informacji wynosi aż 500 000 zł. Dla Klienta ryzyko nie było więc czymś wyimaginowanym, lecz realną i bolesną stratą finansową.

Analizując orzecznictwo z ostatnich kilku lat doszliśmy do wniosku, że sądy w podobnych sprawach w dużej mierze przyznają rację RPP.

W artykule „Rzeczpospolitej” z 1 listopada 2025 roku czytamy, że WSA uznał wlewy z witaminy C i kurkuminy za niespełniające wymóg zgodności z aktualną wiedzą medyczną.

Co ważne, takie świadczenia były stosowane przy leczeniu nowotworów. Dodatkowo RPP w sposób prawidłowy zakazał ich promocji jako metod terapeutycznych.

Sądy przychylają się do decyzji Rzecznika, gdy opierają się one na rzetelnych opiniach specjalistów. Prócz tego WSA podkreślają, że promocja świadczeń o nieudowodnionej skuteczności rzeczywiście narusza zbiorowe prawa pacjentów.

W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 października 2023 r. V SA/Wa 370/23 czytamy, że opinie konsultantów medycyny mają walor opinii biegłego. Chodzi m.in. o opinie:

• konsultanta krajowego w dziedzinie chorób zakaźnych,
• konsultanta krajowego w dziedzinie medycyny rodzinnej,
• konsultantów wojewódzkich w dziedzinie chorób zakaźnych.

Przy okazji tej skargi WSA ponadto stwierdził, że strona skarżąca, chcąc wytknąć błędy w opiniach konsultantów nie przedstawiła wystarczających dowodów przeciwnych.

W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2024 r. V SA/Wa 767/24 widnieje, że wg opinii konsultantów wojewódzkich praktyki kliniki były niezgodne z aktualnym stanem wiedzy medycznej.

Konkretnie chodziło o badanie kleszcza, które – zdaniem konsultantów – nie posiadało wartości diagnostycznej i nie znalazło zastosowania w diagnostyce chorób zakaźnych u ludzi. W związku z tym sąd orzekł, że badania kleszcza prowadzone przez podmiot skarżący nie są zgodne z aktualnym stanem wiedzy medycznej.

Warto też przyjrzeć się sprawie bardzo podobnej do problemu naszego klienta, tj. stosowania wlewów suplementów diety z witaminami.

Jak głosi wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2021 r. VII SA/Wa 2249/20 do zadań konsultantów krajowych oraz wojewódzkich należy wydawanie opinii, czy udzielanie danych świadczeń zdrowotnych jest zgodne z aktualną wiedzą medyczną.

Prócz tego sąd uznał, że RPP jest zobligowany do uwzględnienia stanowisk tych podmiotów.