Ile kosztuje sprawa sądowa? Opłata od pozwu i koszty sądowe w sprawach cywilnych

Koszty sprawy cywilnej składają się z trzech części: opłaty sądowej, wydatków sądowych i kosztów zastępstwa procesowego. Dwie pierwsze to koszty sądowe płacone na rzecz Skarbu Państwa. Wszystkie trzy razem tworzą koszty procesu, które na końcu sprawy rozlicza sąd.

Zasady pobierania opłat określa ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z 28 lipca 2005 r. (dalej: UKSC). Rozliczenie kosztów między stronami reguluje Kodeks postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.). Ten artykuł dotyczy wyłącznie postępowania sądowego w sprawach cywilnych. W sprawach karnych i sądowoadministracyjnych koszty regulują inne ustawy i inne stawki. Wszystkie koszty związane z prowadzeniem sprawy warto policzyć przed podjęciem decyzji o skierowaniu sprawy do sądu.

Koszty sądowe a koszty procesu – czym się różnią?

Koszty sądowe to należność dla sądu, a koszty procesu to wszystko, co strona wydała celowo na prowadzenie sprawy. Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę zwraca przeciwnikowi, na jego żądanie, koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.

Z czego składają się koszty procesu cywilnego

Jakie są rodzaje kosztów sądowych?

Koszty sądowe obejmują opłaty i wydatki (art. 2 ust. 1 UKSC). Opłatę płacisz od pisma, które wnosisz do sądu. Wydatki pokrywasz wtedy, gdy czynność sądu kosztuje, na przykład przy powołaniu biegłego.

Obowiązek zapłaty obciąża stronę, która wnosi pismo podlegające opłacie albo powodujące wydatki (art. 2 ust. 2 UKSC). Na początku sprawy płaci więc ten, kto działa. Ostateczny podział kosztów zależy od wyniku sprawy.

Opłata sądowa jest stała, stosunkowa albo podstawowa (art. 11 UKSC). Gdy wartości sprawy nie da się ustalić na starcie, przewodniczący określa opłatę tymczasową (art. 15 UKSC).

Wysokość opłaty zależy od rodzaju sprawy oraz wartości przedmiotu sporu. Opłatę stałą pobiera się w sprawach o prawa niemajątkowe oraz we wskazanych w ustawie niektórych sprawach o prawa majątkowe (art. 12 UKSC). W sprawach o pieniądze decyduje wartość przedmiotu sporu, czyli kwota, której żądasz.

Rodzaje opłat sądowych w sprawach cywilnych

Opłatę od pozwu obliczasz od wartości przedmiotu sporu. Do 20 000 zł płacisz opłatę stałą według progów, powyżej tej kwoty 5% wartości sporu. Opłatę należy uiścić przy wniesieniu pozwu (art. 10 UKSC), a jej końcówkę zaokrąglasz w górę do pełnego złotego (art. 21 UKSC).

Do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się odsetek i kosztów żądanych obok roszczenia głównego (art. 20 k.p.c.). Jeśli dochodzisz kilku roszczeń w jednym pozwie, ich wartości się sumuje (art. 21 k.p.c.).

Opłata stała od pozwu przy wartości sporu do 20 000 zł

W sprawach o prawa majątkowe do 20 000 zł opłata jest stała i wynosi od 30 zł do 1000 zł. Przedziały określa art. 13 ust. 1 UKSC.

Opłata stała od pozwu w sprawach majątkowych do 20 000 zł (art. 13 ust. 1 UKSC)

Opłata sądowa za pozew przy wartości sporu powyżej 20 000 zł

Przy wartości przedmiotu sporu ponad 20 000 zł w sprawach o prawa majątkowe pobiera się opłatę stosunkową wynoszącą 5% tej wartości, nie więcej jednak niż 100 000 zł (art. 13 ust. 2 UKSC). Przy roszczeniu 50 000 zł opłata wynosi 2500 zł, a przy 100 000 zł – 5000 zł.

Limit 100 000 zł osiągasz przy wartości sporu 2 000 000 zł. Każda złotówka ponad tę kwotę nie podnosi już opłaty.

Kiedy opłata od pozwu jest niższa?

Ustawa obniża opłatę od pozwu w kilku sytuacjach. Najczęściej korzystasz z nich w sprawach o zapłatę.

• Pozew w elektronicznym postępowaniu upominawczym (EPU) albo spełniający przesłanki postępowania nakazowego kosztuje czwartą część opłaty (art. 19 ust. 2 UKSC).
• Mediacja na podstawie umowy albo pozasądowe postępowanie konsumenckie przed pozwem obniża opłatę o dwie trzecie, maksymalnie o 400 zł (art. 13e UKSC).
• Konsument w sprawie o roszczenia z czynności bankowych płaci stałe 1000 zł przy wartości sporu ponad 20 000 zł (art. 13a UKSC).
• W postępowaniu grupowym opłata wynosi połowę opłaty ustalonej na zasadach ogólnych (art. 13d UKSC).

Ile wynosi opłata sądowa od innego pisma?

Od apelacji płacisz tyle samo co od pozwu, ale liczysz ją od wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 18 ust. 2 UKSC). Inne pisma kosztują ułamek tej opłaty albo kwotę stałą. Przegląd najczęstszych pism znajdziesz w tabeli.

Opłaty od pism w procesie cywilnym

Ile kosztuje apelacja po przegranej w pierwszej instancji?

Apelacja kosztuje tyle co pozew od zaskarżonej kwoty, a przegrana w drugiej instancji dokłada koszty zastępstwa przeciwnika. Zanim wniesiesz apelację, składasz wniosek o uzasadnienie wyroku za 100 zł. Tę kwotę sąd zalicza na poczet opłaty od apelacji (art. 25b ust. 3 UKSC).

Przykład: przegrałeś sprawę o 50 000 zł i zaskarżasz cały wyrok. Opłata od apelacji wynosi 2500 zł, więc po zaliczeniu 100 zł dopłacasz 2400 zł. Jeśli przegrasz także apelację przed sądem okręgowym, zwrócisz przeciwnikowi co najmniej 1800 zł kosztów zastępstwa, czyli 50% stawki minimalnej. Gdy jego pełnomocnik nie prowadził sprawy w pierwszej instancji, minimum rośnie do 75% stawki, czyli 2700 zł.

Stawki za drugą instancję określa § 10 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie i odpowiednio rozporządzenia dla radców prawnych. Przed sądem apelacyjnym minimum wynosi 75% stawki, a przy nowym pełnomocniku 100% stawki.

Opłatę od pozwu i orientacyjne koszty procesu policzysz w naszym kalkulatorze kosztów sądowych. Wpisujesz wartość przedmiotu sporu i tryb postępowania, a kalkulator pokazuje opłatę oraz stawkę minimalną pełnomocnika.

Kalkulator liczy koszty według ustawy i rozporządzeń. Nie przewidzi wydatków na biegłego ani tego, czy sąd podwyższy koszty zastępstwa. Te pozycje oceniamy przy konkretnej sprawie.

Koszty zależą od rodzaju sprawy. W sprawach o pieniądze decyduje wartość sporu, a w sprawach rodzinnych, spadkowych i korporacyjnych przeważają opłaty stałe.

Ile kosztuje sprawa sądowa o dług lub w sprawach windykacyjnych?

Sprawa o zapłatę długu kosztuje opłatę od pozwu według wartości roszczenia. W postępowaniu nakazowym i w EPU płacisz tylko jej czwartą część. Przy fakturze na 40 000 zł opłata w zwykłym trybie wynosi 2000 zł, a w postępowaniu nakazowym 500 zł.

Po wyroku dochodzą koszty egzekucji komorniczej. Opisujemy je w artykule o tym, ile kosztuje postępowanie egzekucyjne u komornika.

Koszty sądowe w sprawach spadkowych

Większość spraw spadkowych rozpoznaje sąd w postępowaniu nieprocesowym i pobiera w nich opłaty stałe. Każdy wniosek w jednym piśmie opłacasz odrębnie (art. 49 ust. 2 UKSC). Co do zasady każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 520 § 1 k.p.c.).

Pozew o zachowek to już proces o zapłatę. Płacisz od niego opłatę według wartości roszczenia, jak w każdej sprawie o pieniądze. Zasady liczenia roszczenia wyjaśniamy w artykule o tym, komu przysługuje zachowek i jak go policzyć.

Opłaty w sprawach spadkowych

Jak przygotować wniosek, piszemy w artykułach o stwierdzeniu nabycia spadku oraz o umowie o dział spadku i zniesieniu współwłasności.

Ile kosztuje sprawa sądowa o odszkodowanie?

Pozew o odszkodowanie albo zadośćuczynienie opłacasz jak każdą sprawę majątkową: do 20 000 zł opłatą stałą, powyżej 5% żądanej kwoty. Przy żądaniu 150 000 zł zadośćuczynienia opłata wynosi 7500 zł.

Pozew o rentę z art. 444 § 2 lub art. 446 § 2 Kodeksu cywilnego jest wolny od kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 16 UKSC). Zwolnienie przysługuje też osobie dochodzącej naprawienia szkód górniczych (art. 96 ust. 1 pkt 12 UKSC).

W sprawach odszkodowawczych najdroższy bywa biegły, najczęściej lekarz albo rzeczoznawca. Przy zadośćuczynieniu jego wysokość zależy od oceny sądu. Dlatego sąd może obciążyć przeciwnika całością kosztów, choć nie zasądził pełnej kwoty (art. 100 zd. 2 k.p.c.).

Koszty sądowe w sprawach z prawa pracy

Pracownik nie płaci opłat od pozwu (art. 96 ust. 1 pkt 4 UKSC). Opłatę od apelacji uiszcza dopiero w sprawie o wartości ponad 50 000 zł, od nadwyżki ponad tę kwotę (art. 35 ust. 1 UKSC). Wydatki pracownika w toku sprawy tymczasowo pokrywa Skarb Państwa (art. 97 UKSC).

Ile kosztuje sprawa gospodarcza?

Sprawa gospodarcza o zapłatę kosztuje tyle samo co każda inna sprawa o pieniądze. Ustawa nie przewiduje odrębnego cennika dla przedsiębiorców. Wyższe opłaty stałe dotyczą sporów korporacyjnych.

• Pozew o rozwiązanie spółki, wyłączenie wspólnika oraz uchylenie, stwierdzenie nieważności albo ustalenie istnienia uchwały wspólników kosztuje 5000 zł (art. 29 UKSC).
• Pozew o unieważnienie przetargu kosztuje 1500 zł (art. 31 pkt 2 UKSC).
• W sprawach o ochronę własności intelektualnej i nieuczciwą konkurencję płacisz opłatę od każdego roszczenia pieniężnego i 300 zł od każdego innego roszczenia (art. 26a UKSC).

Tryb zaskarżania uchwał opisujemy w artykule o tym, kiedy warto zaskarżyć uchwałę w spółce z o.o..

Ile kosztują sprawy rodzinne – rozwód, alimenty, podział majątku?

Sprawy rodzinne mają opłaty stałe, a w części z nich strona w ogóle nie płaci. Najważniejsze stawki zebraliśmy w tabeli.

Opłaty stałe w typowych sprawach cywilnych i rodzinnych

Ile kosztuje zawezwanie do próby ugodowej?

Zawezwanie do próby ugodowej w sprawie majątkowej kosztuje 120 zł przy wartości sporu do 20 000 zł. Powyżej tej kwoty płacisz 300 zł (art. 23a UKSC). W sprawie niemajątkowej płacisz piątą część opłaty, nie mniej niż 100 zł (art. 19 ust. 3 pkt 3 UKSC).

Jeśli na posiedzeniu zawrzesz ugodę, sąd zwraca trzy czwarte opłaty pomniejszone o 30 zł (art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. e i ust. 3 UKSC). Z opłaty 300 zł odzyskujesz więc 195 zł.

Poza opłatą płacisz wydatki, czyli koszty czynności sądu. Należą do nich wynagrodzenie biegłych, tłumaczy i kuratorów, należności świadków, koszty ogłoszeń i mediacji (art. 5 ust. 1 UKSC).

Doręczenia pism sądowych co do zasady nie obciążają stron. Wyjątkiem jest doręczenie przez komornika i dodatkowe koszty doręczenia za granicą, w tym tłumaczenia (art. 5 ust. 2 UKSC).

Ile kosztuje biegły sądowy?

Wynagrodzenie biegłego zależy od jego kwalifikacji, czasu pracy i nakładu pracy (art. 89 ust. 2 UKSC). Stawki godzinowe i taryfy liczy się jako ułamek kwoty bazowej z ustawy budżetowej, a biegły będący podatnikiem VAT dolicza podatek (art. 89 ust. 3–4 UKSC).

Strona, która wnosi o dowód z opinii biegłego, płaci zaliczkę w wysokości i terminie wyznaczonym przez sąd (art. 130⁴ § 1 k.p.c.). Biegły może zażądać wyższego wynagrodzenia. Do 5000 zł wystarczy wtedy, że zaliczkę wpłaci jedna strona, bez zgody drugiej (art. 89a ust. 2 UKSC).

Za nierzetelną albo mocno spóźnioną opinię sąd obniża wynagrodzenie biegłego, a za opinię z rażącymi błędami nie przyznaje go wcale (art. 89c UKSC).

Koszty świadków i tłumacza

Świadkowi sąd zwraca koszty podróży, noclegu i utrzymania oraz utracony zarobek (art. 85–86 UKSC). Koszty podróży muszą być rzeczywiste, racjonalne i celowe. Górną granicę wyznaczają stawki za krajową podróż służbową pracownika sfery budżetowej.

Tłumacz dostaje wynagrodzenie według zasad dla biegłych, a tłumacz przysięgły według ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego (art. 89d UKSC).

Koszt stawiennictwa strony w sądzie

Strona działająca bez adwokata lub radcy prawnego może odzyskać koszty przejazdów do sądu oraz równowartość utraconego zarobku (art. 98 § 2 k.p.c.). Strona z profesjonalnym pełnomocnikiem odzyskuje koszty swojego stawiennictwa tylko wtedy, gdy sąd je nakazał (art. 98 § 3 k.p.c.).

Tak samo liczysz koszty stawiennictwa w sądzie na wezwanie. Należności strony za udział w sprawie ustala się w wysokości przewidzianej dla świadków (art. 91 UKSC). Dojazd rozliczasz więc na tych samych zasadach co świadek.

Jak ustala się wysokość utraconego zarobku?

Utracony zarobek to przeciętny dzienny zarobek lub dochód za każdy dzień udziału w czynnościach sądu (art. 86 ust. 2 UKSC). U pracownika liczy się go jak ekwiwalent pieniężny za urlop.

Kwota ma dwa limity. Dla świadka górną granicą jest 4,6% kwoty bazowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (art. 86 ust. 3 UKSC). Dla strony równowartość utraconego zarobku nie może przekroczyć wynagrodzenia jednego adwokata w siedzibie sądu (art. 98 § 2 k.p.c.).

Utratę zarobku musisz wykazać, najczęściej zaświadczeniem od pracodawcy. Wniosek składasz w terminie 3 dni od zakończenia czynności, ustnie do protokołu albo na piśmie (art. 92 ust. 2 UKSC).

Opłaty kancelaryjne – odpisy, zaświadczenia, nagrania

Opłata kancelaryjna to opłata od wniosku o wydanie dokumentów z akt sprawy (art. 3 ust. 3 UKSC). Stawki zebraliśmy w tabeli.

Opłaty kancelaryjne w sprawach cywilnych

Koszty mediacji

Koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd są wydatkiem (art. 5 ust. 1 pkt 11 UKSC). Wchodzą do kosztów procesu do wysokości wynagrodzenia i wydatków mediatora z rozporządzenia (art. 98¹ § 1 k.p.c.).

Jeśli mediacja zakończy się ugodą, jej koszty znosi się wzajemnie, chyba że strony postanowiły inaczej (art. 104¹ k.p.c.).

Wynagrodzenie adwokata lub radcy prawnego ustalasz w umowie, a stawki z rozporządzeń decydują tylko o tym, ile sąd zasądzi od przeciwnika. Stawki minimalne określa rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Stawki minimalne w sprawach cywilnych są w obu rozporządzeniach takie same. Stronie z radcą prawnym sąd zwraca koszty według stawek adwokackich (art. 99 k.p.c.).

Ile kosztuje sporządzenie pozwu do sądu?

Cenę za sporządzenie pozwu ustala się w umowie z pełnomocnikiem. Zależy od stopnia skomplikowania sprawy, liczby dokumentów i tego, czy pełnomocnik poprowadzi cały proces. Najczęściej spotkasz wynagrodzenie ryczałtowe, godzinowe albo ich połączenie.

Do kosztów doliczasz opłatę skarbową od pełnomocnictwa. Wynosi 17 zł od każdego pełnomocnictwa złożonego w sądzie.

Stawki minimalne pełnomocnika w sprawach cywilnych

Stawka minimalna zależy od wartości przedmiotu sprawy (§ 2 rozporządzeń). W postępowaniu upominawczym, EPU i nakazowym stawki są niższe (§ 3). Stawki podajemy według stanu prawnego od 1 stycznia 2026 r.

Stawki minimalne adwokata i radcy prawnego (§ 2 rozporządzeń)

Kiedy sąd zasądza więcej niż stawkę minimalną?

Sąd może zasądzić koszty zastępstwa wyższe niż stawka minimalna, ale nie wyższe niż jej sześciokrotność ani wartość przedmiotu sprawy (§ 15 ust. 3 rozporządzeń). Bierze pod uwagę nakład pracy pełnomocnika, liczbę rozpraw, wartość i zawiłość sprawy oraz próby polubownego rozwiązania sporu, także przed pozwem.

Przy sprawie o 50 000 zł stawka minimalna wynosi 3600 zł, a górna granica 21 600 zł. Podwyższenie wymaga wykazania konkretnego nakładu pracy, na przykład licznych rozpraw, obszernego materiału dowodowego albo opinii biegłych.

Opłatę sądową uiszczasz bezgotówkowo, gotówką w kasie sądu albo znakiem opłaty sądowej (§ 2 rozporządzenia w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych). Płacisz przy wniesieniu pisma, a nie po wezwaniu sądu.

• Przelewem na rachunek dochodów sądu, do którego wnosisz pismo.
• Przez system płatności elektronicznych Ministerstwa Sprawiedliwości udostępniony w danym postępowaniu.
• Kartą płatniczą lub gotówką w kasie sądu, jeśli sąd ma taką możliwość.
• E-znakiem opłaty sądowej kupionym online; w jednej sprawie wykorzystasz jednorazowo najwyżej dziesięć znaków (§ 8 ust. 3 rozporządzenia).

Do pisma dołączasz dowód wpłaty. Na dowodzie zamieszczasz podpisaną informację, że kwota to opłata za dane pismo, i wpisujesz sygnaturę akt, jeśli ją znasz (§ 6 ust. 3 rozporządzenia).

W elektronicznym postępowaniu upominawczym opłatę uiszczasz wyłącznie w systemie teleinformatycznym (§ 5 ust. 1 rozporządzenia). Zaliczkę na wydatki, na przykład na biegłego, wpłacasz w terminie i wysokości wyznaczonej przez sąd.

Nieopłacone pismo sąd zwraca, jeśli nie uzupełnisz opłaty w terminie tygodnia od wezwania (art. 130 § 1 k.p.c.). Pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z jego wniesieniem (art. 130 § 2 k.p.c.).

Surowsza zasada obowiązuje przy profesjonalnym pełnomocniku. Nieopłacone pismo adwokata lub radcy prawnego przewodniczący zwraca bez wezwania, jeśli opłata jest stała albo stosunkowa od wskazanej wartości sporu (art. 130² § 1 k.p.c.).

Masz wtedy tydzień od doręczenia zarządzenia o zwrocie na dopłatę. Jeśli wpłacisz prawidłową kwotę, pismo wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Przy kolejnym zwrocie z tej samej przyczyny ta możliwość już nie działa (art. 130² § 2 k.p.c.).

Wyższa opłata niż należna nie szkodzi (art. 8 ust. 3 UKSC). Nadpłatę sąd zwraca z urzędu (art. 80 ust. 1 UKSC).

Koszty procesu ponosi strona przegrywająca sprawę. Zwraca przeciwnikowi, na jego żądanie, koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.).

Zasada odpowiedzialności za wynik procesu

Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji (art. 108 § 1 k.p.c.). Od kwoty zasądzonej tytułem kosztów należą się odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (art. 98 § 1¹ k.p.c.).

Jeśli sam jesteś zwolniony od kosztów sądowych, na przykład jako pracownik albo osoba dochodząca alimentów, wygrana i tak ma skutek finansowy dla przeciwnika. Kosztami, których nie musiałeś uiszczać, sąd obciąża przegrywającego przeciwnika (art. 113 ust. 1 UKSC). W sprawach pracowniczych dotyczy to także wydatków wyłożonych przez Skarb Państwa (art. 97 UKSC).

Częściowa wygrana i wyjątki od zasady „przegrany płaci”

• Przy częściowej wygranej sąd znosi koszty wzajemnie albo stosunkowo rozdziela koszty między strony (art. 100 k.p.c.).
• Sąd może obciążyć jedną stronę całością kosztów, gdy przeciwnik przegrał tylko nieznaczną część albo gdy kwota zależała od oceny sądu (art. 100 zd. 2 k.p.c.).
• Pozwany, który nie dał powodu do wytoczenia sprawy i uznał powództwo przy pierwszej czynności, odzyskuje koszty mimo przegranej (art. 101 k.p.c.).
• W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd zasądza od przegranego tylko część kosztów albo nie obciąża go nimi wcale (art. 102 k.p.c.).
• Strona, która postępowała niesumiennie albo bez przyczyny odmówiła mediacji, może zapłacić więcej, niż wynika z wyniku sprawy (art. 103 k.p.c.).

Ile kosztuje przegrana sprawa w sądzie?

Przegrana kosztuje Twoje własne wydatki oraz zwrot kosztów procesu przeciwnika. Poniższy przykład dotyczy powoda, który przegrał sprawę o 50 000 zł z przeciwnikiem reprezentowanym przez pełnomocnika.

Przykład: koszty przegranej sprawy o 50 000 zł

Co się dzieje z opłatą sądową, jeśli sprawa zakończy się ugodą?

Ugoda obniża koszty na dwa sposoby. Koszty procesu znosi się wzajemnie, jeśli strony nie postanowiły inaczej (art. 104 k.p.c.). Sąd zwraca też część opłaty od pozwu (art. 79 UKSC).

• Całą opłatę odzyskasz przy ugodzie zawartej przed rozpoczęciem rozprawy w pierwszej instancji.
• Trzy czwarte opłaty odzyskasz przy ugodzie przed mediatorem po rozpoczęciu rozprawy.
• Połowę opłaty odzyskasz przy ugodzie sądowej po rozpoczęciu rozprawy albo w drugiej instancji.
• Zwracaną kwotę w tych przypadkach pomniejsza się o 30 zł (art. 79 ust. 3 UKSC).

Tak, po wygranej przeciwnik zwraca Ci koszty procesu, ale musisz o nie zadbać przed zamknięciem rozprawy. Przed zakończeniem sprawy złóż spis kosztów. Roszczenie o zwrot kosztów wygasa, jeśli strona nie złoży spisu kosztów albo wniosku o koszty według norm przepisanych przed zamknięciem rozprawy (art. 109 § 1 k.p.c.).

Wyjątek dotyczy strony działającej bez adwokata lub radcy prawnego. O jej kosztach sąd orzeka z urzędu.

Niezależnie od wyniku sprawy sąd z urzędu zwraca opłatę w sytuacjach z art. 79 UKSC. Opłatę, pomniejszoną o 30 zł, odzyskasz między innymi przy piśmie zwróconym z powodu braków formalnych albo cofniętym przed doręczeniem odpisu przeciwnikowi. Roszczenie o zwrot opłaty przedawnia się po trzech latach (art. 81 UKSC).

Tak, zwolnienie od kosztów sądowych przysługuje z mocy ustawy albo na wniosek. Sąd może zwolnić Cię w całości albo w części (art. 100–101 UKSC).

Zwolnienie z mocy ustawy – kto nie musi wnosić opłat?

Artykuł 96 ust. 1 UKSC wymienia strony, które nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Najczęściej dotyczy to poniższych osób.

• Strona dochodząca ustalenia ojcostwa lub macierzyństwa oraz roszczeń z tym związanych.
• Strona dochodząca alimentów i pozwana w sprawie o obniżenie alimentów.
• Strona wnosząca o uznanie postanowień umownych za niedozwolone.
• Pracownik wnoszący powództwo, z zastrzeżeniem opłaty od apelacji ponad 50 000 zł.
• Osoba wnosząca pozew o rentę z art. 444 § 2 lub art. 446 § 2 Kodeksu cywilnego.
• Osoba doznająca przemocy domowej w sprawach z zakresu jej przeciwdziałania.
• Osoba ubezwłasnowolniona w sprawach o uchylenie lub zmianę ubezwłasnowolnienia.

Jak uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych na wniosek?

Zwolnienia od kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, która nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 102 ust. 1 UKSC). Do wniosku dołączasz oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania na urzędowym formularzu (art. 102 ust. 2 UKSC).

Sąd rozpoznaje wniosek w terminie 7 dni (art. 102 ust. 5 UKSC). Osoba prawna musi wykazać, że nie ma dostatecznych środków na koszty (art. 103 UKSC).

Nieprawdziwe dane w oświadczeniu kosztują grzywnę do 1000 zł, a przy ponownym wniosku do 2000 zł (art. 111 UKSC). Sąd odmawia zwolnienia, gdy roszczenie jest oczywiście bezzasadne (art. 109 ust. 2 UKSC).

Na raty możesz rozłożyć nieuiszczone koszty sądowe należne Skarbowi Państwa, które sąd już zasądził (art. 119 UKSC). Warunkiem jest to, że natychmiastowe ściągnięcie należności byłoby połączone z niewspółmiernymi trudnościami albo groziłoby zbyt ciężkimi skutkami.

Raty i odroczenie terminu zapłaty należności sądowych przyznaje się na okres do dwóch lat, a wyjątkowo do trzech lat (art. 120 ust. 1 UKSC). Niezapłacenie którejkolwiek raty w terminie powoduje natychmiastową wymagalność reszty. Kwoty niższej niż trzykrotność opłaty podstawowej, czyli 90 zł, nie rozłożysz na raty (art. 120 ust. 3 UKSC).

Umorzenie wymaga wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną, majątkową i dochody nie jesteś w stanie zapłacić, a ściągnięcie należności pociągnęłoby wyjątkowo ciężkie skutki (art. 121 UKSC). Wniosek o raty lub umorzenie kierujesz do prezesa sądu, który rozpoznawał sprawę w pierwszej instancji (art. 124 ust. 1 UKSC).

Raty nie dotyczą opłaty od pozwu, którą płacisz przy wniesieniu pisma. Na tym etapie pomaga tylko częściowe zwolnienie od kosztów (art. 101 UKSC). Nie dotyczą też kosztów zasądzonych na rzecz przeciwnika, które uzgadniasz bezpośrednio z nim.

Najskuteczniej obniżysz koszty, wybierając właściwy tryb i odpowiednio konstruując roszczenie. Ostatecznie liczy się jednak wygrana, bo wtedy koszty w wysokości ustawowej zwraca przeciwnik.

• Wybierz tańszy tryb – postępowanie nakazowe i EPU kosztują czwartą część opłaty. Tryb nakazowy wymaga dokumentów, dlatego przygotowanie dowodów przed pozwem wprost obniża opłatę.
• Skonsoliduj duże roszczenia – opłata stosunkowa osiąga limit 100 000 zł przy wartości sporu 2 000 000 zł. Kilka dużych roszczeń w jednym pozwie oznacza jedną opłatę z tym limitem, bo ich wartości się sumuje (art. 21 k.p.c.).
• Rozbij roszczenie niepewne – gdy wynik sprawy jest niepewny, możesz najpierw dochodzić części roszczenia. Ryzykujesz wtedy niższą opłatę i niższe koszty przeciwnika w razie przegranej.
• Nie kapitalizuj wysokich odsetek – odsetek żądanych obok roszczenia głównego nie wlicza się do wartości sporu (art. 20 k.p.c.). Skapitalizowane odsetki podnoszą opłatę.
• Skorzystaj z mediacji przed pozwem – obniży opłatę od pozwu o dwie trzecie, maksymalnie o 400 zł (art. 13e UKSC).
• Zawrzyj ugodę wcześnie – ugoda przed rozpoczęciem rozprawy daje zwrot całej opłaty pomniejszonej o 30 zł. W sprawach działowych zgodny projekt obniża opłatę nawet o ponad dwie trzecie.

Przy rozbiciu roszczenia pilnuj przedawnienia pozostałej części. To, czy pozew o część roszczenia przerywa bieg przedawnienia co do całości, bywa w orzecznictwie sporne.

Z mojego doświadczenia wynika, że najdroższe są sprawy wniesione bez rzetelnej oceny szans. Dlatego zanim skierujemy sprawę do sądu, oceniamy roszczenie, dowody i ryzyko kosztowe. Opisujemy to na stronie jak pracujemy nad sprawą klienta.

Przedsiębiorca może zaliczyć koszty sądowe i wynagrodzenie pełnomocnika do kosztów uzyskania przychodu, jeśli spór dotyczy jego działalności. Osoba prywatna nie odliczy ich od podatku, ale też nie płaci podatku od zwrotu kosztów do wysokości faktycznie poniesionych wydatków.

W interpretacjach organy podatkowe traktują koszty prowadzenia sporu związanego z działalnością jako pośrednie koszty uzyskania przychodu, rozliczane w dacie poniesienia^[1]Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 20 lutego 2024 r., 0111-KDIB1-2.4010.692.2023.1.END. Inaczej bywa z kosztami zasądzonymi na rzecz przeciwnika po przegranej. W jednej ze spraw organ uznał, że nie służą one osiągnięciu przychodu i nie są kosztem podatkowym^[2]Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 25 kwietnia 2025 r., 0114-KDIP2-2.4010.106.2025.1.PK.

Zwrot kosztów od przeciwnika jest dla przedsiębiorcy co do zasady przychodem. Dla osoby prywatnej zwrot kosztów zastępstwa nieprzekraczający faktycznie poniesionych wydatków nie jest przychodem^[3]Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 16 października 2025 r., 0112-KDWL.4011.138.2025.1.DK. Interpretacja indywidualna chroni tylko wnioskodawcę, dlatego przed rozliczeniem skonsultuj swój przypadek z doradcą podatkowym.