Ile lat trwa odpowiedzialność członka zarządu sp. z o.o.? Przedawnienie i inne terminy.
Pełnienie funkcji członka zarządu w spółce z o.o. wiąże się nie tylko z prowadzeniem bieżących spraw spółki i podejmowaniem decyzji gospodarczych, ale także z ponoszeniem odpowiedzialności za ich skutki. W artykule omawiamy zasady odpowiedzialności odpowiedzialności członka zarządu, ile trwają terminy jej przedawnienia oraz sytuacje, w których możliwe jest uniknięcie odpowiedzialności za zobowiązania spółki.
Newsletter
Odpowiedzialność członka zarządu w spółce z.o.o
W spółce z o.o. obowiązuje jasna zasada: za swoje zobowiązania odpowiada sama spółka, własnym majątkiem. Dopóki spółka jest wypłacalna, Twój prywatny majątek w zasadzie jest bezpieczny. Problem zaczyna się wtedy, gdy spółka nie jest w stanie uregulować swoich długów – to właśnie moment, w którym zastosowanie znajduje tzw. odpowiedzialność subsydiarna członka zarządu, czyli odpowiedzialność “następcza” za długi spółki.
Twoja odpowiedzialność nie ogranicza się wyłącznie do zobowiązań spółki. Od chwili powołania do zarządu aż do dnia odwołania, rezygnacji lub wygaśnięcia mandatu, ponosisz także ryzyko odpowiedzialności osobistej – np. za wyrządzenie szkody spółce – czy też odpowiedzialności karnej w razie naruszenia prawa. Co więcej, w niektórych sytuacjach możesz odpowiadać nawet po zakończeniu pełnienia funkcji, jeśli zobowiązania powstały w czasie, gdy byłeś w zarządzie.
Objęcie funkcji w zarządzie to nie tylko prestiż i decyzyjność – to również realne ryzyko prawne. W dalszej części wyjaśnimy, kiedy i na jakich zasadach możesz zostać pociągnięty do odpowiedzialności oraz jakie są granice tej odpowiedzialności.
Dowiedz się, kiedy założyć sprawę w sądzie
Zastanawiasz się, czy skierowanie pozwu to dobre rozwiazanie Twojej sprawy? Pobierz checklistę i poznaj 8 powodów, kiedy powinieneś założyć sprawę w sądzie.
Przykładowe rodzaje odpowiedzialności członka zarządu
Odpowiedzialność cywilna (majątkowa) członka zarządu
Jako członek zarządu, możesz odpowiadać swoim majątkiem, jeśli spółka nie ureguluje swoich zobowiązań. Źródłem tej odpowiedzialności jest art. 299 KSH. Przepis ten ma zastosowanie głównie w sytuacjach, gdy spółka nie wywiązuje się z obowiązku zapłaty należności wynikających z typowych umów, np. sprzedaży czy najmu.
Jeśli wierzyciel nie może odzyskać pieniędzy od spółki, ma prawo skierować egzekucję bezpośrednio do Ciebie – czyli do Twojego prywatnego majątku.
Jako członek zarządu odpowiadasz również na podstawie art. 300125 KSH. Chodzi o sytuacje, w których swoim działaniem lub zaniechaniem wyrządzasz spółce szkodę.
Odpowiedzialność podatkowa członka zarządu
Podobnie jak w przypadku odpowiedzialności cywilnej, odpowiedzialność podatkowa członka zarządu ma charakter subsydiarny. Twoja odpowiedzialność obejmuje te zobowiązania podatkowe, których termin płatności upłynął w czasie, gdy pełniłeś funkcję członka zarządu.
Przykładowo, kiedy spółka nie zapłaciła VAT-u za wrzesień, a Ty w tym czasie zasiadałeś w zarządzie, urząd skarbowy po bezskutecznej egzekucji wobec spółki, może domagać się zapłaty od Ciebie i pozostałych członków zarządu.
Zasady tej odpowiedzialności określają art. 107–117 Ordynacji podatkowej (OP).
Odpowiedzialność karna członka zarządu
Zasiadając w zarządzie – niezależnie od odpowiedzialności cywilnej wobec spółki lub wierzycieli – ponosisz również osobistą odpowiedzialność karną za popełnione czyny zabronione.
Ten rodzaj odpowiedzialności jest szeroko uregulowany. Źródła możemy znaleźć zarówno w przepisach kodeksu karnego, kodeksu spółek handlowych, jak i innych ustawach – przykładowo takich jak ustawa prawo bankowe, ustawa prawo upadłościowe.
Jednym z najczęściej stosowanych przepisów karnych wobec członków zarządu jest art. 296 § 1 i 2 Kodeksu karnego, który penalizuje nadużycie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków przez osoby zarządzające cudzym mieniem. Jeśli w wyniku takiego działania (lub zaniechania) spółka poniesie znaczną szkodę majątkową (tj. przekraczającą 200 tys. zł), członek zarządu podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Nawet samo sprowadzenie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody może skutkować odpowiedzialnością karną.
Więcej na temat odpowiedzialności majątkowej członka zarządu przeczytasz w tym artykule.
Ile wynosi przedawnienie odpowiedzialności członka zarządu – 3, 5, a może 10 lat?
Jako członek zarządu powinieneś mieć świadomość, że nawet jeśli ktoś kieruje wobec Ciebie roszczenia za długi czy różnego rodzaju zaległości w płatnościach spółki – nie oznacza to jeszcze, że musisz za nie rzeczywiście odpowiadać. W wielu przypadkach możesz skutecznie się bronić, powołując się na m.in zarzut przedawnienia.
Przedawnienie to sytuacja, w której upływ określonego przepisami prawa terminu uniemożliwia wierzycielowi wyegzekwowanie należności na drodze sądowej. W praktyce może to oznaczać, że – mimo istnienia zobowiązania – nie poniesiesz odpowiedzialności, jeśli tylko skutecznie podniesiesz zarzut przedawnienia w toku procesu.
Musisz wiedzieć, że nie istnieje jeden termin przedawnienia, który odnosiłby się do wszystkich rodzajów odpowiedzialności menedżerów.
Przedawnienie odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki (art. 299 KSH)
Przykładowo, dla roszczeń wynikających z art. 299 KSH obowiązuje 3 letni termin przedawnienia. Początek biegu takiego terminu jest liczony odmiennie w stosunku do odpowiedzialności członków zarządu za szkody wyrządzone spółce oraz co do odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki.
Wyrok SN z 14.07.2010 r., V CSK 30/10
„do roszczeń wierzycieli spółki z o.o. przeciwko członkom jej zarządu (art. 299 k.s.h) mają zastosowanie przepisy o przedawnieniu roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym i to zarówno w odniesieniu do określenia początku biegu jak i długości terminu przedawnienia takich roszczeń”
Co to oznacza w praktyce?
Jeśli spółka poniosła szkodę w wyniku Twojego działania lub zaniechania, musi dochodzić roszczeń wobec Ciebie w odpowiednim terminie. Co do zasady, odpowiedzialność za szkodę przedawnia się z upływem 3 lat od dnia, w którym spółka dowiedziała się o szkodzie i o tym, kto ją wyrządził. Pamiętaj jednak, że niezależnie od tej wiedzy, maksymalny termin przedawnienia wynosi 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie prowadzące do powstania szkody.
Z kolei, jeśli to wierzyciel spółki kieruje roszczenia przeciwko Tobie – na przykład z tytułu nieopłaconej faktury za dostawę towarów – musi to zrobić w ciągu 3 lat od momentu, w którym dowiedział się albo mógł się dowiedzieć (przy zachowaniu należytej staranności), że egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna. Także w tym przypadku obowiązuje ograniczenie czasowe wynoszące maksymalnie 10 lat od dnia powstania zobowiązania spółki.
Wszystkie powyższe wnioski wynikają z zastosowania do przedawnienia roszczenia przeciwko członkom zarządu przepisu art. 4421 § 1 KC[1]Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 7 listopada 2008 r. III CZP 72/08.
Przedawnienie odpowiedzialności podatkowej członka zarządu
W przypadku przedawnienia odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania publicznoprawne spółki, zastosowanie znajduje art. 118 OP.
Musisz wiedzieć, że organ podatkowy ma 5 lat od końca roku, w którym powstała zaległość podatkowa spółki, na wydanie decyzji o odpowiedzialności członka zarządu jako osoby trzeciej. Wydanie decyzji we wskazanym terminie jest warunkiem koniecznym, by w ogóle móc skutecznie przenieść odpowiedzialność podatkową ze spółki na członka zarządu. Termin ten jest skrócony do lat 3 w dwóch przypadkach:
„Są to przypadki, w których odpowiedzialność ponosi podatnik, o którym mowa w art. 105a Ustawy o podatku od towarów i usług , oraz pełnomocnik, o którym mowa w art. 96 ust. 4b tej ustawy. Termin liczony jest odpowiednio od końca roku kalendarzowego, w którym miała miejsce dostawa towarów lub w którym upłynął 6-miesięczny okres od dnia zarejestrowania podatnika jako podatnika VAT czynnego.” [2]R. Dowgier [w:] Ordynacja podatkowa. Tom I. Zobowiązania podatkowe. Art. 1-119zzk. Komentarz aktualizowany, red. L. Etel
Jeśli taka decyzja została już wydana w terminie, to zobowiązanie wynikające z niej ulega przedawnieniu po upływie 3 lat od końca roku, w którym decyzję doręczono[3] art. 118 § 2 ustawy ordynacja podatkowa . Oznacza to, że organ podatkowy może dochodzić wykonania tej decyzji tylko przez ograniczony czas.
Warto przy tym pamiętać, że w przypadku decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej (np. członka zarządu), przedawnienie nie zależy od momentu doręczenia, lecz – co do zasady – od daty jej wydania. Oznacza to, że organ może skutecznie doręczyć taką decyzję nawet po upłynięciu terminu przedawnienia.
Przedawnienie odpowiedzialności karnej członka zarządu
Zgodnie z art. 101 KK, karalność czynu ulega przedawnieniu, a dokładny termin zależy od rodzaju przestępstwa oraz wysokości grożącej za nie kary.
Większość tzw. przestępstw menedżerskich, takich jak niezłożenie wniosku o upadłość w terminie (art. 586 KSH), działanie na szkodę wierzycieli (art. 300 KK), sprzeniewierzenie mienia spółki (art. 284 § 1 KK), poświadczenie nieprawdy w dokumentach (art. 271 KK) czy utrudnianie egzekucji – ulega przedawnieniu po 5 latach.
Z kolei cięższe przestępstwa, jak nadużycie zaufania i wyrządzenie spółce znacznej szkody majątkowej (art. 296 KK), gdzie grozi kara do 8 czy 10 lat więzienia – przedawniają się po upływie 10 lat od popełnienia czynu.
Dobrze zidentyfikowana kwalifikacja prawna czynu oraz zbadanie faktycznego terminu jego popełnienia mogą realnie zadecydować o tym, czy w ogóle poniesiesz odpowiedzialność karną. Jeśli stoisz przed taką sytuacją i potrzebujesz indywidualnej analizy, warto skorzystać z profesjonalnego wsparcia, które pozwoli dobrać odpowiednią strategię obrony i ograniczyć ryzyko osobistej odpowiedzialności.
Jak członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności?
Jak wykazano powyżej, skutecznie podniesiony zarzut przedawnienia daje członkowi zarządu możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności.
Istnieją również inne przesłanki, dzięki którym możesz uwolnić się od odpowiedzialności. Przykładowo w art. 299 § 2 KSH wskazano, iż jako członek zarządu możesz uwolnić się od odpowiedzialności za długi spółki, jeżeli:
- we właściwym czasie zgłosisz wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie zostanie wydane postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu albo
- niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpi nie z Twojej winy albo
- pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody.
Podsumowanie – co powinieneś zapamiętać?
Odpowiedzialność członka zarządu ma wiele wymiarów – warto zapamiętać kluczowe zasady, które mogą zadecydować o Twoim bezpieczeństwie prawnym i finansowym:
- Spółka odpowiada pierwsza, ale Ty odpowiadasz następczo. Gdy egzekucja wobec spółki jest bezskuteczna, wierzyciele mogą sięgnąć po Twój majątek.
- Odpowiedzialność ma różne źródła. Może dotyczyć długów handlowych, podatków, a w pewnych sytuacjach także czynów karnych związanych z zarządzaniem spółką.
- Terminy przedawnienia różnią się w zależności od rodzaju roszczenia. Zazwyczaj mieszczą się w granicach 3–10 lat, ale sposób liczenia biegu terminu ma kluczowe znaczenie.
- Masz narzędzia obrony. Oprócz zarzutu przedawnienia, uwolnienie od odpowiedzialności jest możliwe m.in. w sytuacji, gdy terminowo złożono wniosek o upadłość lub gdy brak jest Twojej winy.
Jeśli Twoja sprawa wiąże się z zagadnieniem odpowiedzialności członka zarządu, to skontaktuj się z nami, aby uzyskać profesjonalne wsparcie.
Przypisy