Jak napisać testament? Wzór – własnoręczny, notarialny – praktyczne porady.
Testament możesz napisać sam w domu, u notariusza albo urzędowo — każda forma ma inne wymogi i koszt. W tym przewodniku znajdziesz zasady ważności każdej z nich, gotowe wzory i odpowiedź na pytanie, jak zabezpieczyć testament przed podważeniem. Pokażę Ci też, kiedy testament jest nieważny i jak wpływa na niego zachowek.
Newsletter
Czym jest testament i jakie ma znacznie dla dziedziczenia?
Testament, będący podstawowym dokumentem w prawie spadkowym, to pisemne oświadczenie woli osoby (spadkodawcy), której celem jest określenie, co ma się stać z jej majątkiem po śmierci. Jest to wyjątkowy dokument, ponieważ prowadzi do rozdysponowania majątku i innych rozporządzeń na wypadek śmierci i oddziałuje na przyszłość bliskich osób.
Testament pozwala spadkodawcy na dokonanie wyborów dotyczących swojego majątku zgodnie z jego własnymi życzeniami i wartościami. Może on zawierać powołanie spadkobierców, czyli osób, które mają odziedziczyć określone części majątku spadkowego, a także instrukcje dotyczące sposobu jego podziału. Testament umożliwia spadkodawcy zabezpieczenie interesów osób bliskich, ale także wyrażenie swoich ostatnich życzeń, co może obejmować chociażby instrukcje dotyczące pogrzebu.
W prawie spadkowym testament ma priorytetowe znaczenie, ponieważ umożliwia dokładne określenie woli spadkodawcy. W przeciwieństwie do dziedziczenia ustawowego, gdzie rozdział majątku odbywa się według sztywno określonych reguł, testament spadkodawcy możliwość dostosowania rozporządzenia na wypadek śmierci do konkretnych planów i oczekiwań.
Rolą testamentu jest nie tylko przekazanie majątku, ale także zapobieganie potencjalnym konfliktom między przyszłymi spadkobiercami. Poprzez jasne wyrażenie woli spadkodawcy, testament może znacząco ułatwić proces nabycia spadku, ograniczając ryzyko sporów prawnych. Testament jest zatem narzędziem, które służy nie tylko ochronie majątku, ale także ochronie relacji między osobami bliskimi spadkodawcy.
Jakie są rodzaje testamentów i czym się różnią?
W polskim prawie istnieją trzy formy testamentu zwykłego — własnoręczny, notarialny i allograficzny — oraz testamenty szczególne na wypadek nagłych okoliczności. Różnią się kosztem, formalnościami i odpornością na podważenie.
| Forma | Koszt | Wymogi | Odporność na podważenie |
|---|---|---|---|
| Własnoręczny (holograficzny) | Bezpłatny | Pismo odręczne, podpis, data | Niższa — łatwiej podważyć autentyczność pisma |
| Notarialny | 50–200 zł + VAT (taksa notarialna) | Akt notarialny sporządzony u notariusza | Najwyższa |
| Allograficzny (urzędowy) | 22 zł (opłata skarbowa) | Ustne oświadczenie wobec urzędnika w obecności dwóch świadków | Średnia |
| Szczególne (ustny, podróżny, wojskowy) | Zależnie od formy | Tylko w nadzwyczajnych okolicznościach, ograniczona ważność czasowa | Najniższa |
Wybór formy zależy od Twojej sytuacji — im bardziej złożony majątek albo większe ryzyko sporu między spadkobiercami, tym bardziej opłaca się testament notarialny. Gdy przyjdzie czas na podział odziedziczonego majątku, przyda się też wiedza o umowie o dział spadku i zniesienie współwłasności.
Czym różni się testament od dziedziczenia ustawowego?
Rozróżnienie między dziedziczeniem na podstawie testamentu a dziedziczeniem ustawowym jest kluczowe dla zrozumienia, jak funkcjonuje prawo spadkowe.
Testamentowe rozrządzenie majątkiem daje spadkodawcy znacznie większą kontrolę nad tym, co stanie się z jego majątkiem po śmierci, o czym już mówiłem. Z kolei dziedziczenie ustawowe wchodzi w grę dopiero w sytuacji, gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu lub testament jest nieważny.
W przypadku dziedziczenia ustawowego spadek dzielony jest zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego (art. 931 i nast. KC), które określają krąg osób uprawnionych do dziedziczenia (spadkobiercy ustawowi) oraz sposób podziału masy spadkowej między nich. Dziedziczenie ustawowe opiera się na relacjach rodzinnych i bliskości pokrewieństwa zmarłego, co oznacza, że pierwszeństwo mają najbliżsi krewni: dzieci, małżonek, rodzice.
Kluczową różnicą jest zatem stopień kontroli nad przyszłym podziałem majątku. Testament pozwala na indywidualne i precyzyjne rozplanowanie, kto i w jakim stopniu będzie korzystał z dorobku życia spadkodawcy. Natomiast w przypadku dziedziczenia ustawowego sposób dziedziczenia uregulował ustawodawca, a stosuje je sąd lub notariusz. Pełne zasady tego podziału wyjaśniam w artykule kto dziedziczy, gdy nie ma testamentu.
Czy testament jest ważny bez notariusza?
Tak, testament jest ważny bez notariusza — wystarczy sporządzić go samodzielnie, w domu, własnoręcznie (testament holograficzny). To najprostsza i najbardziej dostępna forma testamentu. Sprawdza się szczególnie dla osób, które cenią prywatność swoich decyzji albo z różnych powodów nie chcą korzystać z usług notarialnych.
§ 1. Spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą.
(…)
Aby testament własnoręczny był ważny, musi spełniać pewne warunki:
- Własnoręczność: Cały testament musi być napisany odręcznie przez spadkodawcę. Nie wystarczy sam odręczny podpis pod wydrukowanym tekstem. Własnoręczność zapewnia unikalność testamentu i jest świadectwem autentyczności woli spadkodawcy.
- Data i podpis: Testament powinien zawierać datę sporządzenia oraz własnoręczny podpis spadkodawcy. Data jest istotna dla ustalenia, kiedy dokładnie dokument został sporządzony, a podpis potwierdza pochodzenie dokumentu osoby sporządzającej testament.
- Czytelność i zrozumiałość: Tekst testamentu powinien być czytelny i zrozumiały. Choć nie ma wymogu stosowania fachowego języka prawniczego, ważne jest, aby intencje spadkodawcy były jasno wyrażone.
Testament własnoręczny ma tę zaletę, że może być sporządzony w dowolnym miejscu i czasie, co czyni go idealnym rozwiązaniem w sytuacjach nagłych lub dla osób, które cenią sobie prywatność. Jest to także kosztowo efektywna metoda, gdyż nie wiąże się z żadnymi opłatami.
Warto jednak pamiętać, że choć jest to forma prosta i dostępna, w niektórych przypadkach może nie być wystarczająca, zwłaszcza gdy sytuacja majątkowa spadkodawcy jest skomplikowana lub gdy przewiduje się potencjalne spory między spadkobiercami.
Jakie są najczęstsze błędy przy sporządzaniu testamentu własnoręcznego?
Najczęściej popełniane błędy przy sporządzaniu testamentu własnoręcznego mogą skutkować jego nieważnością. Oto kilka wskazówek, jak ich unikać:
- Niedochowanie formy odręcznej: Sporządzanie testamentu na komputerze lub maszynie do pisania, nawet z późniejszym podpisaniem, jest błędem. Pamiętaj o konieczności ręcznego napisania całego dokumentu;
- Brak daty lub podpisu: Pominięcie daty sporządzenia testamentu może rodzić wątpliwości co do jego ważności, podobnie jak brak podpisu. Upewnij się, że oba te elementy są obecne w dokumencie;
- Niejasności w rozporządzeniu: Unikaj niejasnych formułowań, które mogą prowadzić do różnych interpretacji Twojej woli. Staraj się być jak najbardziej konkretny w swoich rozrządzeniach;
- Zmiany i korekty: Unikaj dokonywania zmian lub korekt w sporządzonym już dokumencie. W przypadku potrzeby napisania nowego testamentu, lepiej sporządzić całkowicie nowy dokument;
- Przechowywanie testamentu: upewnij się, że przechowujesz testament w taki sposób, aby zapobiec jego zaginięciu. Unikaj powierzania go innym osobom, a jeśli już to robisz to poinformuj o tym także inne zaufane osoby. W razie niemożliwości samodzielnego przechowywania rozważ przechowanie testamentu u notariusza.
Dlaczego testament notarialny daje największe bezpieczeństwo
Zgodnie z art. 950 Kodeksu cywilnego, testament może być sporządzony w formie aktu notarialnego. Testament notarialny jest jedną z najbardziej bezpiecznych form sporządzenia testamentu, zapewniającą profesjonalne podejście i zgodność z obowiązującymi przepisami prawa. Jest to szczególnie istotne w przypadkach skomplikowanych sytuacji majątkowych oraz w celu uniknięcia ewentualnych sporów spadkowych.
Główną zaletą testamentu notarialnego jest osoba notariusza, który czuwa nad zgodnym z prawem rozporządzeniem spadkowym oraz bezpieczeństwem testamentu. Forma aktu notarialnego przyczynia się do wysokiej wiarygodności takiego testamentu.
Notariusz ma obowiązek ustalić tożsamość osoby sporządzającej testament oraz upewnić się co do jej pełnej zdolności do czynności prawnych, co ma związek z art. 85 PrNot i art. 944 § 1 KC.
Testament notarialny musi spełniać wymogi określone w art. 92 § 1 Prawa o notariacie (dalej PrNot), w tym zawierać m.in. datę, miejsce sporządzenia, oświadczenia stron oraz podpisy – spadkodawcy i poświadczającego sporządzenie testamentu notarialnego notariusza.
Warto jeszcze zwrócić uwagę na inne aspekty testamentu notarialnego:
- Dostępność dla osób z niepełnosprawnościami: ustawodawca przewiduje specjalne procedury dla osób głuchych, niemych, głuchoniemych, niewidomych oraz tych, które nie mogą pisać, co ma na celu zapewnienie równego dostępu do tej formy testamentu (art. 87 § 1 pkt 2 i 3 PrNot)[1]E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 11, Warszawa 2023, art. 950 KC, Nb 3, Legalis;
- Miejsce sporządzenia: Testament notarialny może być sporządzony w miejscu innym niż siedziba kancelarii notarialnej, jeśli uzasadniają to szczególne okoliczności. W tym kontekście sporządzenie testamentu może więc następować w formie aktu notarialnego w miejscu, gdzie przebywa obłożnie chory testator, np. w szpitalu, hospicjum, w jego domu jeśli wymagają tego okoliczności (art. 3 PrNot)[2]E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 11, Warszawa 2023, art. 950 KC, Nb 5, Legalis;
- Notarialny Rejestr Testamentów (NORT): Na wniosek spadkodawcy testament notarialny może zostać wpisany do Notarialnego Rejestru Testamentów, co ułatwia odnalezienie testamentu po śmierci spadkodawcy, choć nie jest to wymóg jego ważności. Co ważne, w NORT może zostać także zarejestrowany testament własnoręczny, jeżeli jest przechowywany przez notariusza.
Jak napisać testament u notariusza? Procedura i koszty testamentu notarialnego
Procedura sporządzania testamentu notarialnego jest stosunkowo prosta, jednak wymaga osobistego stawiennictwa u notariusza. W trakcie wizyty notariusz dokładnie identyfikuje osobę sporządzającą testament, weryfikuje jej zdolność do czynności prawnych oraz pomaga w sformułowaniu woli testatora. Wszystko to odbywa się przy zachowaniu pełnej poufności i zgodnie z zasadami prawa notarialnego.
Koszty sporządzenia testamentu notarialnego zależą od wielu czynników, w tym od złożoności dokumentu oraz stawek obowiązujących w danej kancelarii notarialnej. Zazwyczaj są to koszty stałe, ustalone przez odpowiednie regulacje prawne. Warto jednak pamiętać, że inwestycja w testament notarialny może okazać się opłacalna, biorąc pod uwagę zapewnione przez niego bezpieczeństwo i profesjonalizm.
Oto szczegółowy przegląd opłat związanych z różnymi rodzajami testamentów notarialnych:
- Opłaty za sporządzenie testamentu w formie aktu notarialnego:
- Za sporządzenie testamentu w formie aktu notarialnego: 50 zł;
- Testament zawierający zapis zwykły, polecenie lub wydziedziczenie: 150 zł;
- Testament zawierający zapis windykacyjny: 200 zł;
- Odwołanie testamentu: 30 zł;
- Opłaty za sporządzenie testamentu poza kancelarią notarialną:
- W przypadku sporządzania testamentu poza kancelarią, notariusz może doliczyć dodatkowe opłaty:
- 50 zł za sporządzenie testamentu w godzinach dziennych (8:00 – 20:00).
- 100 zł za sporządzenie testamentu w porze nocnej (20:00 – 8:00) lub w dni wolne od pracy.
- W przypadku sporządzania testamentu poza kancelarią, notariusz może doliczyć dodatkowe opłaty:
- Inne usługi:
- Rejestracja testamentu sporządzonego w formie aktu notarialnego w NORT jest bezpłatna. opłaty za każdy miesiąc przechowywania testamentu przez notariusza;
- Rejestracji testamentu własnoręcznego – 50 zł opłaty za przyjęcie testamentu do depozytu oraz opłata 20 zł za każdy miesiąc przechowywania testamentu przez notariusza;
- Dodatkowe koszty: Opłata za wypisy (kopie testamentu): 6 zł plus VAT za każdą stronę.
- Uwagi dodatkowe:
- Wynagrodzenie notariusza ustalane jest na podstawie umowy między notariuszem a spadkodawcą.
- Wysokość wynagrodzenia nie może przekroczyć maksymalnych stawek taksy notarialnej dla danej czynności. W praktyce notariusze często pobierają maksymalną stawkę taksy.
- Testament sporządzony w formie aktu notarialnego jest przechowywany w sejfie kancelarii notarialnej, co chroni go przed zniszczeniem, sfałszowaniem czy ukryciem.
Należy pamiętać, że podane kwoty nie uwzględniają podatku VAT.
Ministerstwo Sprawiedliwości opublikowało w lipcu 2026 r. projekt podwyżki tych stawek — testament zwykły miałby kosztować 200 zł, a z zapisem windykacyjnym 400 zł. Projekt jeszcze nie wszedł w życie, ale warto to sprawdzić przed wizytą u notariusza, bo stawki mogą się zmienić w najbliższych miesiącach.
Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej.
Czym jest testament allograficzny (urzędowy)?
Testament allograficzny, znany również jako testament urzędowy, jest jedną z form testamentu przewidzianą w polskim prawie spadkowym. Jego istotą jest ustne oświadczenie woli spadkodawcy w obecności dwóch świadków oraz osoby urzędowej, takiej jak wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta, marszałek województwa, sekretarz powiatu, czy kierownik urzędu stanu cywilnego (art. 951 KC)
Testament allograficzny (art. 951 Kodeksu cywilnego) należy do kategorii testamentów zwykłych. Jest on uważany za dokument urzędowy, a ściśle rzecz biorąc, chodzi tu raczej o obejmujący go protokół[3]E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 11, Warszawa 2023, art. 951 KC, Nb 1.
Osoba urzędowa – w procesie sporządzania testamentu alograficznego wymagana jest obecność jednej z wyżej wymienionych osób urzędowych. Ważność testamentu zależy od tego, czy osoba urzędowa, która przyjęła oświadczenie woli spadkodawcy, była uprawniona do tego w myśl przepisów obowiązujących w dacie sporządzania testamentu[2].
Świadkowie – konieczna jest obecność dwóch świadków przy sporządzaniu testamentu alograficznego. Świadkowie ci muszą spełniać wymogi określone w art. 956 i 957 Kodeksu cywilnego[7].
Składanie oświadczenia woli przez testatora – spadkodawca musi złożyć ustne oświadczenie woli w obecności osoby urzędowej oraz dwóch świadków. Nie ma możliwości składania oświadczenia woli w inny sposób, np. przy użyciu języka migowego[4]E. Skowrońska-Bocian, Komentarz, 2011, s. 135; E. Niezbecka, w: A. Kidyba, Komentarz KC, t. 4, 2012, s. 135 [w:] E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 11, Warszawa … Czytaj dalej.
Protokół testamentu urzędowego – po złożeniu oświadczenia woli przez testatora, oświadczenie to musi być spisane w formie protokołu. Protokół musi zawierać datę sporządzenia i powinien być odczytany spadkodawcy w obecności świadków, a następnie podpisany przez spadkodawcę, osobę urzędową oraz świadków (art. 951 § 2 KC)
Konwersja nieważnego testamentu urzędowego na testament ustny – w razie nieważności testamentu alograficznego z powodu niedochowania wymaganych formalności, istnieje możliwość uznania go za ważny testament ustny, pod warunkiem spełnienia wszystkich przesłanek ważności testamentu ustnego z art. 952 KC [5]E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 11, Warszawa 2023, art. 951 KC, Nb 15.
Koszt – należy wnieść opłatę skarbową za sporządzenie protokołu zawierającego ostatnią wolę spadkodawcy, która wynosi 22 zł (nie dolicza się podatku VAT).
Kiedy testament jest nieważny?
Testament jest nieważny, gdy nie dochowano formy właściwej dla danego rodzaju, spadkodawca nie miał pełnej zdolności do czynności prawnych albo dokument sporządziła więcej niż jedna osoba naraz. Poniżej najczęstsze przyczyny nieważności, niezależnie od wybranej formy.
- Niedochowanie formy: brak odręcznego pisma, podpisu albo daty w testamencie własnoręcznym; brak wymaganych elementów aktu notarialnego lub protokołu w testamencie allograficznym.
- Brak zdolności do czynności prawnych: testament może sporządzić wyłącznie osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych (art. 944 § 1 KC) — testament osoby ubezwłasnowolnionej albo działającej bez świadomości skutków prawnych jest nieważny.
- Testament wspólny: prawo polskie zakazuje sporządzania testamentów wspólnych — jeden dokument nie może zawierać rozrządzeń dwóch osób, nawet małżonków (art. 942 KC). Testament taki jest bezwzględnie nieważny.
- Wady oświadczenia woli: testament sporządzony pod wpływem błędu, groźby albo w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji jest nieważny.
Częste błędy przy testamencie własnoręcznym opisuję szerzej wyżej, a o tym, jak podważyć testament i kiedy jest nieważny, piszę osobno.
Jak napisać testament z wydziedziczeniem?
Wydziedziczenie to ważny element prawa spadkowego — pozwala spadkodawcy pozbawić prawa do dziedziczenia określone osoby. W polskim systemie prawnym wydziedziczenie musi nastąpić w sposób jasny i świadomy, a także powinno być oparte przynajmniej na jednej z przyczyn ustawowo zdefiniowanych. Zgodnie z art. 1008 KC, przyczyny wydziedziczenia obejmują :
- uporczywe postępowanie wbrew woli spadkodawcy w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
- dopuszczenie się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
- uporczywe nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.
Takie też przyczyny (jedną albo wiele) należy wpisać konkretnie w testamencie, aby wydziedziczenie opierało się na ważnych podstawach i udowodnionych faktach. Więcej o skutkach prawnych i sposobach wydziedziczenia piszę w artykule jak wydziedziczyć lub wyłączyć spadkobiercę od dziedziczenia.
Wzór testamentu z wydziedziczeniem – przykłady
Przy tworzeniu testamentu z wydziedziczeniem, istotne jest zastosowanie jasnego i precyzyjnego języka. Oto przykładowe wzory, które mogą posłużyć jako punkt wyjścia przy sporządzaniu tego typu dokumentu:
- Ja, [Imię i Nazwisko], na wypadek mojej śmierci, wydziedziczam [Imię i Nazwisko wydziedziczonej osoby] z powodu umyślnego przestępstwa przeciwko mojemu życiu, którego dopuściła się [data zdarzenia], jak to zostało udowodnione w postępowaniu sądowym [numer sprawy].
- Ja, [Imię i Nazwisko], wydziedziczam [Imię i Nazwisko wydziedziczonej osoby] z uwagi na uporczywe nie dopełnianie obowiązków rodzinnych, co objawiało się [opis zachowań], pomimo moich wielokrotnych próśb i wezwań.
Czy można zmienić lub odwołać testament?
Tak — możesz zmienić albo odwołać testament w dowolnym momencie, bez podawania przyczyny. Prawo nie ogranicza liczby testamentów, jakie możesz sporządzić w ciągu życia.
Zgodnie z art. 946 KC odwołanie testamentu następuje na jeden z trzech sposobów: sporządzasz nowy testament, niszczysz stary z zamiarem jego odwołania (np. drzesz albo palisz oryginał) lub wprowadzasz w nim zmiany, z których wynika wola odwołania jego postanowień. Nie musisz używać żadnych sformalizowanych zwrotów — wystarczy, że Twoja wola odwołania jasno wynika z podjętego działania.
Jeśli sporządzisz nowy testament, ale nie zaznaczysz w nim wprost, że poprzedni odwołujesz, ulegają odwołaniu tylko te postanowienia starego dokumentu, których nie da się pogodzić z nowym (art. 947 KC). Najbezpieczniej jest więc wprost napisać w nowym testamencie, że poprzedni odwołujesz w całości.
Testament notarialny można odwołać także przez zniszczenie samego wypisu aktu — nie trzeba niszczyć wszystkich wypisów ani oryginału przechowywanego u notariusza (postanowienie SN z 6 sierpnia 2015 r., V CSK 635/14). Sama chęć zniszczenia dokumentu bez jej faktycznej realizacji nie wywołuje żadnego skutku prawnego.
Gdzie i jak przechowywać testament?
Przechowywanie testamentu własnoręcznego często pozostaje w gestii samego spadkodawcy, który może przechowywać go w różnych miejscach, znanych głównie jemu samemu. W przypadku, gdy spadkodawca nie ujawni nikomu miejsca przechowywania testamentu, istnieje ryzyko, że po jego śmierci testament nie zostanie odnaleziony, co może skutkować dziedziczeniem ustawowym.
Jeśli jednak spadkodawca powierzy komuś informację o miejscu przechowywania testamentu, wówczas po jego śmierci ta osoba powinna ujawnić tę informację. Ukrywanie testamentu, nieujawnienie jego miejsca przechowywania lub jego celowe zniszczenie może skutkować sankcjami prawnymi, włącznie z karą grzywny (zgodnie z Art. 646 Kodeksu postępowania cywilnego) oraz ryzykiem uznania za spadkobiercę niegodnego, co oznacza wykluczenie z dziedziczenia (Art. 928 § 1 pkt. 3 Kodeksu cywilnego).
Art. 646 Kodeksu postępowania cywilnego
§ 1. Osoba, u której znajduje się testament, jest obowiązana złożyć go w sądzie spadku, gdy dowie się o śmierci spadkodawcy, chyba że złożyła go u notariusza.
§ 2. Kto bezzasadnie uchyla się od wykonania powyższego obowiązku, ponosi odpowiedzialność za wynikłą stąd szkodę. Ponadto sąd spadku może nałożyć na uchylającego się grzywnę.
.
Notarialny Rejestr Testamentów (NORT) – co to jest i jak działa?
Notarialny Rejestr Testamentów (NORT) to elektroniczny rejestr, umożliwiający rejestrowanie testamentów notarialnych oraz testamentów własnoręcznych przyjętych na przechowanie przez notariusza. Założony został przez Krajową Radę Notarialną na mocy Uchwały Nr VII/46/2011 z 4 czerwca 2011 r.
Głównym celem NORT jest zapewnienie, że sporządzone testamenty będą znane spadkobiercom i zapisobiercom oraz będą mogły być ujawnione bez opóźnienia. Wprowadzenie NORT znacząco zmniejsza ryzyko, że testament pozostanie nieznany lub zostanie ujawniony z opóźnieniem, co mogłoby prowadzić do szkód w zakresie obrotu prawnego nieruchomościami i w procesie spadkowym.
Rejestr obejmuje informacje takie jak numer wpisu, datę i miejsce sporządzenia testamentu, dane identyfikujące testatora oraz notariusza. Rejestracja w NORT jest dobrowolna i dokonywana na wniosek spadkodawcy. Rejestr ten jest dostępny wyłącznie dla notariuszy, a informacje o zarejestrowanych testamentach można uzyskać po przedstawieniu notariuszowi aktu zgonu spadkodawcy.
NORT funkcjonuje również w ramach Europejskiej Sieci Rejestrów Testamentów (ARERT), co umożliwia wymianę informacji o testamentach między krajami europejskimi. Jest to szczególnie istotne w przypadkach międzynarodowych. Po odnalezieniu testamentu kolejnym krokiem jest zwykle stwierdzenie nabycia spadku — opisuję tę procedurę krok po kroku w osobnym artykule.
Testament a zachowek – co musisz wiedzieć?
Zachowek ogranicza swobodę testowania — nawet pominięci w testamencie najbliżsi (dzieci, małżonek, rodzice) mogą żądać pieniężnej rekompensaty. Poniżej wyjaśniam, komu przysługuje i jak wpływa na niego treść testamentu.
Prawo do zachowku a rozporządzenia testamentowe
Zachowek to regulacja prawa spadkowego, mająca na celu ochronę interesów najbliższych członków rodziny spadkodawcy. Zachowek to roszczenie pieniężne, które przysługuje określonym osobom uprawnionym, gdy rozporządzenia testamentowe spadkodawcy ograniczają ich udział w spadku. Do osób uprawnionych do zachowku należą zstępni (na przykład dzieci spadkodawcy), małżonek oraz rodzice spadkodawcy, jeśli byliby powołani do dziedziczenia na mocy ustawy (art. 991 i nast. KC). Pełne wyliczenie, komu przysługuje i jak go obliczyć, znajdziesz w artykule zachowek — co to jest, komu przysługuje i jak go obliczać.
Testament, poprzez powoływanie spadkobierców lub dokonywanie innych rozporządzeń, może ograniczyć lub wykluczyć prawa tych osób do udziału w spadku, co w konsekwencji aktywuje ich prawo do żądania zachowku. Roszczenie o zachowek to ułamek wartości udziału, jaki przysługiwałby uprawnionemu w przypadku dziedziczenia ustawowego. Na jego wysokość wpływają też darowizny sprzed śmierci spadkodawcy. Piszę o tym w artykule czy darowizna za życia zmniejsza wysokość zachowku.
Jak testament wpływa na wysokość i prawo do zachowku?
Testament ma bezpośredni wpływ na wysokość i prawo do zachowku. Jeśli spadkodawca w testamencie całkowicie pomija bliskich krewnych, przysługujący im zachowek wynosi połowę wartości udziału, jaki mieliby przy dziedziczeniu ustawowym. Gdy zstępni, małżonek lub rodzice spadkodawcy są małoletni lub trwale niezdolni do pracy, ich zachowek wynosi dwie trzecie wartości udziału spadkowego. Jeśli zależy Ci na zminimalizowaniu tego obciążenia, sprawdź, jak napisać testament, aby nie płacić zachowku.
Testament własnoręczny – wzór
TESTAMENT
Sporządzony w dniu ……………. 2026 r. w [Miasto].
Ja niżej podpisana/y [Imię i Nazwisko spadkodawcy], PESEL ……………………………, świadoma/y podejmowania czynności i bez jakiegokolwiek przymusu, oświadczam, że na wypadek mojej śmierci ustanawiam moimi spadkobiercami w częściach równych:
- [stopień pokrewieństwa, Imię i Nazwisko spadkobiercy], PESEL ……………………
- stopień pokrewieństwa, Imię i Nazwisko spadkobiercy], PESEL ………………….…
Jednocześnie wydziedziczam mojego [stopień pokrewieństwa] [Imię i Nazwisko], pozbawiając go prawa do zachowku po mnie, gdyż jego zachowanie wobec mnie jest karygodne i naganne. [Imię i Nazwisko] został skazany prawomocnym wyrokiem sądu za dopuszczenie się przeciwko mnie przestępstwa z art. 207 kk. Od przeszło 5 lat nie utrzymuję z nim kontaktu. Mój [stopień pokrewieństwa] nigdy mnie nie przeprosił, a ja nigdy mu nie wybaczyłam.
[Imię i Nazwisko spadkodawcy]
(podpis własnoręczny spadkodawcy)
Wzory testamentu z zapisem zwykłym i windykacyjnym
Zapis zwykły można zamieścić w testamencie własnoręcznym, zapis windykacyjny – tylko u notariusza.
Wzór testamentu własnoręcznego z zapisem zwykłym
TESTAMENT
Sporządzony w dniu ……………. 2026 r. w [Miasto].
Ja, [Twoje Imię i Nazwisko], PESEL [Twój PESEL], świadoma/y podejmowania czynności i bez jakiegokolwiek przymusu oświadczam, że na wypadek mojej śmierci powołuję do całości spadku po mnie moją żonę [Imię i Nazwisko Żony], PESEL [PESEL Żony].
Jednocześnie mojej córce [Imię i Nazwisko Córki], PESEL [PESEL Córki], jako zapisobiercy, zapisuję mój aparat fotograficzny marki [Marka] model [Model].
(podpis własnoręczny spadkodawcy)
Wzór testamentu własnoręcznego z zapisem windykacyjnym
TESTAMENT
Sporządzony w dniu ……………. 2026 r. w [Miasto].
Ja, [Twoje Imię i Nazwisko], PESEL [Twój PESEL], na wypadek mojej śmierci:
- Powołuję do całości spadku po mnie mojego syna [Imię i Nazwisko Syna], PESEL [PESEL Syna].
- Jednocześnie, tytułem zapisu windykacyjnego, zapisuję mojemu wnukowi [Imię i Nazwisko Wnuka], PESEL [PESEL Wnuka], stanowiącą moją własność nieruchomość gruntową zabudowaną domem jednorodzinnym, położoną w [Miejscowość], przy ulicy [Nazwa Ulicy], numer [Numer Domu], dla której Sąd Rejonowy w [Miejscowość Sądu] prowadzi księgę wieczystą o numerze [Numer Księgi Wieczystej].
W takim przypadku wnuk staje się właścicielem wskazanej nieruchomości z chwilą śmierci spadkodawcy, a syn dziedziczy resztę spadku.
(podpis własnoręczny spadkodawcy)
Wzory testamentu z poleceniem
Polecenie nakłada na spadkobiercę lub zapisobiercę określony obowiązek. Może mieć charakter majątkowy lub niemajątkowy.
Polecenie musi być możliwe do wykonania i zgodne z prawem. Wykonania polecenia może żądać każdy spadkobierca, wykonawca testamentu, a w niektórych przypadkach właściwa władza.
TESTAMENT
Sporządzony w dniu ……………. 2026 r. w [Miasto].
Ja, Jakub Mańkowski, do całości spadku po mnie powołuję moje dzieci: Maksa Mańkowskiego, Anitę Mańkowską i Roberta Mańkowskiego w częściach równych. Jednocześnie polecam, aby moja córka Anita Mańkowska przekazała należący do mnie zbiór starodruków Bibliotece Narodowej w Warszawie.
(podpis własnoręczny spadkodawcy)
Wzór testamentu z powołaniem wykonawcy testamentu
Wykonawca testamentu to osoba, która ma dopilnować realizacji ostatniej woli: zarządza spadkiem, spłaca długi, wykonuje zapisy i polecenia, wydaje spadek spadkobiercom.
To przydatne przy bardziej złożonych spadkach lub ryzyku sporów. Jeśli wskazana osoba nie przyjmie funkcji, składa oświadczenie przed sądem lub notariuszem.
TESTAMENT
Sporządzony w dniu ……………. 2026 r. w [Miasto].
Ja, Danuta Malczyk, powołuję do spadku po mnie w 25% moją siostrę Darię Malczyk, w 25% mojego syna Dariusza Malczyk, a w 50% mojego syna Roberta Malczyk. Na wykonawcę testamentu powołuję Zenona Hrywienko (PESEL 87051624133).
(podpis własnoręczny spadkodawcy)
Co jest potrzebne do napisania testamentu?
Niezależnie od formy potrzebujesz trzech rzeczy: jasno określonej woli co do podziału majątku, dopełnienia wymogów formalnych i bezpiecznego miejsca przechowywania dokumentu. Dokładnie określ swoją wolę dotyczącą podziału majątku po śmierci, unikając przy tym niejasności. Przestrzegaj też wymogów formalnych właściwych dla wybranej formy testamentu — podpisu, świadków czy daty sporządzenia dokumentu.
Ponadto w testamencie warto uwzględnić kwestie związane z zachowkiem, żeby zrozumieć jego wpływ na dziedziczenie. Pamiętaj też, że spadkobiercy zdecydują o przyjęciu albo odrzuceniu spadku w ustawowym terminie i rozliczą podatek od spadków i darowizn.
Podsumowując, rzetelne przygotowanie i przechowywanie testamentu jest niezbędne, aby wola testatora została zrealizowana po jego śmierci.
Jeśli potrzebujesz pomocy w przygotowaniu testament, jego interpretacji i wyjaśnieniu zagadnień związanych z dziedziczeniem, to jestem do Twojej dyspozycji. Skontaktuj się ze mną!
Najczęstsze pytania o testament
Przypisy