Kontrakt menedżerski w spółkach z udziałem Skarbu Państwa i zasady wynagradzania
Czy jako kandydat do członka zarządu w spółkach z udziałem Skarbu Państwa głowisz się nad zasadami Twojego zatrudnienia? Zastanawiasz się, jak będzie wyglądało Twoje wynagrodzenie? Wątpliwości w tym zakresie rozwiewają przepisy tzw. nowej ustawy kominowej. W tym artykule wyjaśniam, jak te zasady są skonstruowane i co to faktycznie oznacza dla Ciebie, gdy już podpiszesz kontrakt menedżerski.
Newsletter
Kogo wiąże gorset nowej ustawy kominowej?
Nowa ustawa kominowa to potoczna nazwa Ustawy z z dnia 9 czerwca 2016 r. o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami. To właśnie ten akty prawny powinien Cię najbardziej interesować.
Reguluje on warunki zatrudnienia oraz wynagrodzenia w spółkach z udziałem Skarbu Państwa. Dotyczy to szczególnie dopuszczalnej formy zatrudnienia oraz sposobów liczenia wypłaty w modelu wynagrodzeń.
Nie ogranicza się to wyłącznie do spółek Skarbu Państwa. Przepisy w szerszym zakresie obejmują także wszystkie te podmioty, w których podmiot publiczny wykonuje prawa właścicielskie w sposób pozwalający na sprawowanie kontroli nad spółką.
Pamiętaj, że ustawa wyznacza ramy funkcjonowania szerokiego sektora gospodarczego, a nie jedynie wąskiej grupy spółek strategicznych.
Spółki Skarbu Państwa a spółki komunalne
Przepisy ustawy dotyczą zarówno spółek Skarbu Państwa, spółek komunalnych jak i tych, gdzie udział posiadają jednostki samorządu terytorialnego. Kluczowe jest to, czy dany podmiot ma charakter dominujący w rozumieniu Kodeksu spółek handlowych.
W praktyce oznacza to, że zastosowanie mają takie same zasady wynagradzania, co w dużych spółkach z udziałem państwa. Tyczy to zatem również spółek, które wykonują zadania lokalne, takie jak na przykład:
- gospodarka odpadami,
- transport publiczny,
- dostarczanie wody.
Jednak takie podmioty mają swoją specyfikę. Polega to na tym, że ich cele nie mają jedynie charakteru ekonomicznego, ale także charakter publiczny. Znajduje to swoje zastosowanie w konstrukcji części zmiennej wynagrodzenia dla menedżera.
Spółki zależne w grupach kapitałowych
Ustawa odnosi się także do spółek zależnych w grupach kapitałowych. Jeżeli podmiot dominujący podlega przepisom ustawy, to w praktyce powinien je także stosować w spółkach zależnych. Nie ma na to wpływu usytuowanie poszczególnych spółek w strukturze grupy kapitałowej.
Można powiedzieć, że regulacje działają „kaskadowo”. Tzn. obejmują nie tylko spółki kontrolowane przez podmiot publiczny, lecz także dalsze ogniwa struktury właścicielskiej.
Wobec tego, niezależnie czy będziesz członkiem zarządu spółki-matki czy spółki-córki, możesz funkcjonować wg analogicznych zasad.
Art. 1. Ustawy z z dnia 9 czerwca 2016 r. o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami.
1. Ustawa reguluje sposób wykonywania uprawnień z akcji przysługujących:
1) Skarbowi Państwa,
2) jednostkom samorządu terytorialnego lub ich związkom,
3) państwowym osobom prawnym,
4) komunalnym osobom prawnym
– w zakresie kształtowania wynagrodzeń członków organów zarządzających i organów nadzorczych, a także wybranych postanowień umów zawieranych z członkami organów zarządzających.
2. Ustawa ma zastosowanie do podmiotów reprezentujących:
1) Skarb Państwa,
2) jednostki samorządu terytorialnego lub ich związki,
3) państwowe osoby prawne,
4) komunalne osoby prawne
– w zakresie wykonywania praw z akcji przysługujących tym podmiotom, zwanych dalej „podmiotami uprawnionymi do wykonywania praw udziałowych”.
Art. 4 ust. 7 Ustawy z z dnia 9 czerwca 2016 r. o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami.
Dla spółek będących przedsiębiorcami dominującymi, w rozumieniu art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2020 r. poz. 1076 i 1086), sporządzających skonsolidowane sprawozdania finansowe na podstawie przepisów o rachunkowości, uwzględnienie skali działalności spółki, o której mowa w ust. 2, oraz cele, o których mowa w ust. 6, przyjmuje się dla spółki dominującej i podmiotów od niej zależnych wszystkich szczebli w taki sposób, jakby grupa kapitałowa stanowiła jeden podmiot.
Kontrakt menedżerski jako konieczna forma zatrudnienia
Bardzo istotnym rozwiązaniem, zgodnie z ustawą, jest obowiązkowy kontrakt menedżerski (umowa o świadczeniu usług zarządzania), zawierany z powołanymi członkami zarządu. Mówi o tym art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.
Relacja między spółką a członkiem organu zarządzającego wyłącza zatem stosunek pracy oraz ochronę z Kodeksu pracy. W związku z tym nie dotyczy Cię np. ochrona przedemerytalna czy okresy wypowiedzenia z KP. Nie zawierasz bowiem umowę o pracę.
Kontrakt menedżerski zawierany jest na czas sprawowania funkcji w spółce. Ponadto ciąży na Tobie obowiązek osobistego świadczenia usług, a przez to nie masz możliwości delegowania swoich obowiązków, np. na inne osoby.
Kontrakt menedżerski – wyłączenie stosunku pracy i ochrony z Kodeksu pracy
Gdybyś był zatrudniony na etacie, to w pełni przysługuje Ci ochrona przewidziana przepisami Kodeksu pracy. Kontrakt menedżerki takim przepisom nie podlega, zwłaszcza jeśli chodzi o stabilność zatrudnienia.
Nie dotyczą Cię zatem:
- okresy wypowiedzenia z KP,
- ochrona przed rozwiązaniem stosunku pracy,
- ochrona przedemerytalna.
Kontrakt menedżerki jest umową cywilnoprawną o nienazwanym charakterze. Dzięki temu spółka ma większą elastyczność, ale Ty musisz się liczyć z większym ryzykiem niż przy zatrudnieniu na umowie o pracę.
Zawarcie kontraktu menedżerskiego a powołanie przez spółkę
Dobrze jest mieć na względzie, że inną czynnością jest powołanie na członka zarządu, a inną podpisanie kontraktu menedżerskiego.
Powołanie ma charakter korporacyjny i wskutek tego obejmujesz określoną funkcję. Natomiast kontrakt menedżerski reguluje Twoje prawa i obowiązki w ramach tejże funkcji.
Może się zdarzyć, że w pierwszej kolejności zostaniesz powołany na członka zarządu. Jeśli wówczas zaczniesz faktycznie pełnić funkcję, która wynika z powołania, ale kontrakt menedżerski nie będzie jeszcze podpisany, to de facto nie ma pełnej regulacji dotyczącej wynagrodzenia i odpowiedzialności kontraktowej.
Taki stan rzeczy nie jest pożądany, więc ze względu na swój własny interes powinieneś jak najszybciej podpisać kontrakt menedżerski.
Dowiedz się, kiedy założyć sprawę w sądzie
Zastanawiasz się, czy skierowanie pozwu to dobre rozwiazanie Twojej sprawy? Pobierz checklistę i poznaj 8 powodów, kiedy powinieneś założyć sprawę w sądzie.
Jakie są zasady wynagrodzenia w spółce z udziałem Skarbu Państwa?
Zgodnie z art. 4 ustawy wynagrodzenie składa się z dwóch części. Część stała to miesięczne wynagrodzenie podstawowe. Część zmienna to wynagrodzenie uzupełniające, uzależnione od wyników.
Taki model sprawia, że otrzymujesz wynagrodzenie adekwatnie do efektywności zarządzania spółką. Jednocześnie swoboda kształtowania tego wynagrodzenia jest ograniczona.
Ile wynosi stała część wynagrodzenia?
Część stała zależy od skali działalności spółki. Ustawodawca wskazał obiektywne kryteria, takie jak:
- poziom zatrudnienia,
- wysokość przychodów,
- wartość aktywów.
Zgodnie z tym spółka zaliczana jest to odpowiedniej kategorii. Każdej kategorii odpowiadają widełki wynagrodzenia, wyrażone jako wielokrotność tzw. podstawy wymiaru. Im większa skala działalności spółki, tym wyższa jest dopuszczalna wartość wynagrodzenia stałego.
Jednakże możliwe są odstępstwa od tych zasad. Dotyczy to wyjątkowych sytuacji, jak np. realizacja dużych projektów inwestycyjnych czy procesy restrukturyzacyjne. Każdy taki wyjątek musi być jawny i uzasadniony.
Ile wynosi część zmienna wynagrodzenia?
Część zmienna do pewnego stopnia przypomina premię. Zależy od stopnia realizacji celów organu zarządzającego spółką.
Taki cel musi mieć charakter mierzalny – czyli można na jego podstawie wyliczać część wynagrodzenia – oraz być możliwy do zweryfikowania. Nie może być to cel ogólny i uznaniowy.
Obejmuje to takie wskaźniki finansowe jak:
- zysk lub przychody,
- cele operacyjne,
- realizacja inwestycji,
- poprawa efektywności,
- wdrażanie strategii rozwoju.
Jeżeli spółka realizuje zadania publiczne, to trzeba wziąć pod uwagę także poziom wykonania tych zadań. Ten właśnie aspekt odróżnia je od innych podmiotów rynkowych.
Zwracaj uwagę również na limity. Co do zasady, część zmienna nie może przekroczyć połowy wartości wynagrodzenia podstawowego członka organu zarządzającego w poprzednim roku obrotowym. W większych oraz publicznych spółkach nie może przekroczyć całości tej wartości.
Wypłata części zmiennej wynagrodzenia następuje dopiero po zatwierdzeniu sprawozdań finansowych i udzieleniu absolutorium.
Świadczenia dodatkowe i ograniczenia w zakazach konkurencji
Poza wynagrodzeniem zasadniczym ustawa dopuszcza przyznanie określonych świadczeń dodatkowych. Są to urządzenia techniczne i zasoby spółki, przyznawane jako niezbędne do wykonywania funkcji członka organu zarządzającego.
W ustawie znajdują się także istotne ograniczenia dotyczące zakazu konkurencji. Działa on po zakończeniu pełnienia funkcji członka zarządu, ale może obowiązywać tylko przez pewien czas. Ponadto, by taki zakaz był w mocy muszą być spełnione dodatkowe warunki.
Przepisy ograniczają zarówno długość trwania zakazu konkurencji, jak i wysokość należnego odszkodowania. Poza tym działają mechanizmy, zabezpieczające interes spółki, takie jak kara umowna w związku z naruszeniem zakazu.
Jakie są limity i bariery wypłaty w odprawach menedżerskich?
Regulacja dotycząca odpraw jest restrykcyjna. Odprawa jest przyznawana tylko w przypadku rozwiązania umowy z przyczyn niezawinionych przez menedżera.
Uzyskasz odprawę, jeśli będziesz pełnił funkcję przez co najmniej rok. Przy czym nie otrzymasz więcej niż trzykrotność wynagrodzenia stałego.
Jest to świadome wyeliminowanie możliwości przyznawania odpraw tak wysokich, że te mogą być później podważane..
Art. 7 Ustawy z z dnia 9 czerwca 2016 r. o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami
W przypadku, o którym mowa w art. 5 ust. 2 pkt 2, projekty uchwał w sprawie wynagrodzeń określają, że w razie rozwiązania albo wypowiedzenia umowy o świadczenie usług zarządzania członka organu zarządzającego przez spółkę, z innych przyczyn niż naruszenie podstawowych obowiązków wynikających z tej umowy, członkowi organu zarządzającego może być przyznana odprawa, w wysokości nie wyższej niż trzykrotność części stałej wynagrodzenia, pod warunkiem pełnienia przez niego funkcji przez okres co najmniej dwunastu miesięcy przed rozwiązaniem tej umowy.
Odpowiedzialność menedżera i nadzór nad realizacją umowy
Za wykonanie kontraktu menedżerskiego odpowiadasz osobiście. Dotyczy to zarówno realizacji celów zarządczych jak i prawidłowego prowadzenia spraw spółki.
Po stronie spółki kluczową rolę odgrywa rada nadzorcza, która reprezentuje firmę w relacjach z członkiem zarządu. Rada zawiera umowę, kontroluje jej wykonanie, dokonuje oceny efektów zarządzania..
Jakie są wyzwania i ryzyko kontraktów menedżerskich w sektorze publicznym?
Największym wyzwaniem jest pogodzenie dwóch sprzecznych celów.
Z jednej strony ustawodawca dąży do ograniczenia wynagrodzeń i zwiększenia ich transparentności. Z drugiej strony spółki muszą konkurować o menedżerów z sektorem prywatnym, gdzie warunki finansowe są często bardziej elastyczne.
Obowiązujący model jest więc silnie sformalizowany i przewidywalny, ale jednocześnie wykazuje się mniejszą konkurencyjnością.
Ważne jest zatem, byś w spełni świadomie podjął decyzję o zostaniu członkiem zarządu spółki z udziałem Skarbu Państwa. Pamiętaj nie tylko o kwestiach finansowych, ale też o ryzyku i odpowiedzialności menedżerskiej.
