Ile wynosi odszkodowanie za bezprawne zwolnienie z pracy?

Odszkodowanie za bezprawne zwolnienie przysługuje na podstawie art. 45 w zw. z art. 47¹ k.p. — gdy sąd pracy uzna, że wypowiedzenie było nieuzasadnione lub naruszało przepisy. Przy rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia podstawą jest art. 56 k.p.

Pracodawca narusza przepisy, gdy wypowiada lub rozwiązuje umowę bez wymaganych warunków — np. bez podania przyczyny lub bez zachowania formy pisemnej.

Odszkodowanie nie może być niższe niż wynagrodzenie za okres wypowiedzenia. Kwota mieści się w przedziale od wynagrodzenia za 2 tygodnie do 3 miesięcy. Dotyczy to umów na czas określony i nieokreślony.

Jeśli pracownik miał umowę na czas określony, sąd w pewnych okolicznościach może przyznać mu wyłącznie odszkodowanie. Dzieje się tak, jeśli:

• umowa skończyła się przed wydaniem orzeczenia przez sąd pracy,
• przywrócenie do pracy jest niewskazane ze względu na krótki czas do zakończenia umowy.

W takim przypadku wartość odszkodowania jest równa wynagrodzeniu należnemu pracownikowi za okres do dnia zakończenia umowy — przy czym nie może być to więcej niż 3 miesiące.

Jeśli pracodawca bezprawnie rozwiązał umowę na okres próbny, odszkodowanie wyniesie równowartość wynagrodzenia za czas, do którego umowa miała obowiązywać.

Czy odszkodowanie za zwolnienie z pracy podlega podatkowi i składkom ZUS?

Odszkodowanie zasądzone wyrokiem sądu pracy na podstawie art. 45 lub art. 56 k.p. jest zwolnione z podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT. Nie musisz go wykazywać w rocznym zeznaniu podatkowym.

Inaczej jest przy ugodzie pozasądowej. Zwolnienie z PIT przy ugodzie przysługuje pod warunkiem, że wyraźnie wynika z niej, że podstawą świadczenia jest odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę. Świadczenia nazwane „odprawą”, „rekompensatą” lub „wynagrodzeniem” ze zwolnienia nie korzystają. Zasadą jest, że liczy się rzeczywisty charakter świadczenia, a nie jego nazwa.

Składki ZUS nie są pobierane — odszkodowania z k.p. są wyłączone z podstawy wymiaru składek na podstawie § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek.

Czy okres odszkodowania wlicza się do stażu pracy?

Tak — do stażu pracy wlicza się okres pozostawania bez pracy odpowiadający temu, za który przyznano odszkodowanie. Wynika to wprost z art. 51 §2 k.p. (przy wadliwym wypowiedzeniu) oraz art. 61 k.p. (przy bezprawnym rozwiązaniu bez wypowiedzenia).

Wliczenie dotyczy wyłącznie stażu u tego samego pracodawcy i tylko wtedy, gdy w tym czasie faktycznie pozostawałeś bez pracy. Okres odszkodowania nie daje prawa do urlopu wypoczynkowego za ten czas.

Czy osoby zatrudnione na umowach cywilnoprawnych mają prawo do odszkodowania?

Nie — ochrona z Kodeksu pracy dotyczy wyłącznie stosunku pracy. Osoby świadczące usługi na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub kontraktu B2B nie mają prawa do odszkodowania za zwolnienie z pracy w tym trybie.

Wyjątkiem jest sytuacja, gdy umowa cywilnoprawna faktycznie ma cechy stosunku pracy — tj. praca wykonywana jest pod kierownictwem zleceniodawcy, w określonym czasie i miejscu, za wynagrodzeniem. W takim przypadku sąd może ustalić istnienie stosunku pracy, co otworzy drogę do roszczeń z k.p.