Odszkodowanie od gminy za niedostarczenie lokalu socjalnego – pozew i praktyka.
Gdy gmina nie dostarczyła lokalu socjalnego osobie uprawnionej na mocy wyroku, masz jako właściciel roszczenie odszkodowawcze wprost do gminy. Podstawą jest art. 18 ust. 5 ustawy o ochronie praw lokatorów w związku z art. 417 § 1 k.c. Odszkodowanie obejmuje utracony czynsz i dalsze straty z tytułu zajmowania lokalu.
Newsletter
Czym jest odszkodowanie za niedostarczenie lokalu socjalnego?
Odszkodowanie za niedostarczenie lokalu socjalnego to świadczenie pieniężne od gminy. Rekompensuje właścicielowi szkodę za okres, w którym lokator z prawem do lokalu socjalnego zajmuje nieruchomość, mimo że gmina lokalu nie dostarczyła.
Roszczenie przysługuje, gdy sąd w wyroku eksmisyjnym przyznał lokatorowi prawo do lokalu socjalnego i wstrzymał eksmisję. Odszkodowanie pokrywa przede wszystkim utracony czynsz i dalsze straty związane z zajmowaniem lokalu.
Kiedy możesz ubiegać się o odszkodowanie za niedostarczenie lokalu socjalnego?
Prawo do odszkodowania powstaje, gdy uzyskasz wyrok eksmisyjny z prawem lokatora do lokalu socjalnego. W takim wyroku sąd orzeka o obowiązku opróżnienia lokalu, a jednocześnie wstrzymuje eksmisję do momentu przyznania lokatorowi lokalu socjalnego.
Kwestię tę reguluje art. 14 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.
art. 14 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów
W wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd orzeka o uprawnieniu do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu albo braku takiego uprawnienia wobec osób, których nakaz dotyczy.
Gdy sąd orzeka o prawie do najmu socjalnego, jednocześnie wstrzymuje opróżnienie lokalu do czasu złożenia przez gminę oferty najmu.
Prawo do odszkodowania powstaje w momencie wydania wyroku o eksmisji z prawem do lokalu socjalnego. Trwa aż do chwili, gdy lokator wyprowadzi się po zapewnieniu mu lokalu socjalnego przez gminę.
Kto może ubiegać się o odszkodowanie za brak lokalu socjalnego?
O odszkodowanie może ubiegać się nie tylko właściciel lokalu w ścisłym znaczeniu. Prawo to ma każdy, kto dysponuje tytułem rzeczowym lub obligatoryjnym do nieruchomości i poniósł szkodę wskutek zaniechania gminy.
W praktyce jest to właściciel nieruchomości, współwłaściciel, a także inny podmiot z tytułem prawnym do lokalu. Kluczowe jest to, że jako właściciel poniosłeś realną stratę wskutek zaniechania gminy.
Od kogo należy się odszkodowanie i jaka jest jego podstawa prawna?
Obowiązek wypłaty odszkodowania ciąży na gminie. Wynika to z art. 18 ust. 5 ustawy o ochronie praw lokatorów, w powiązaniu z art. 417 § 1 k.c.
Odpowiedzialność gminy jest związana z wykonywaniem władzy publicznej. To przykład odpowiedzialności za zaniechanie, ponieważ gmina miała szczególny prawny obowiązek działania.
Chodzi o konstytucyjny obowiązek władz publicznych do prowadzenia polityki zaspokajania potrzeb mieszkaniowych obywateli. Obejmuje on przeciwdziałanie bezdomności i wspieranie budownictwa socjalnego (art. 75 ust. 1 Konstytucji RP). Gminy mają obowiązek zapewniać lokale socjalne i zamienne, w tym zaspokajać potrzeby gospodarstw domowych o niskich dochodach.
Obowiązek zapewnienia lokalu socjalnego konkretnej osobie wynika z wyroku sądu nakazującego opróżnienie lokalu.
W wielu wypadkach sąd orzeka o prawie do lokalu socjalnego według własnego uznania. Są jednak przypadki, w których sąd musi orzec o takim uprawnieniu. Dotyczy to między innymi osób małoletnich, niepełnosprawnych, ubezwłasnowolnionych i ich opiekunów.
Do tej samej grupy należą też kobiety w ciąży, osoby obłożnie chore, bezrobotni oraz emeryci i renciści spełniający kryteria świadczeń z pomocy społecznej. Sąd musi orzec o lokalu socjalnym także wobec osób spełniających przesłanki, które rada gminy określiła w uchwale.
art. 18 ust. 5 ustawy o ochronie praw lokatorów
Jeżeli osobie uprawnionej do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu na mocy wyroku gmina nie dostarczyła lokalu, właścicielowi przysługuje roszczenie odszkodowawcze do gminy, na podstawie art. 417 Kodeksu cywilnego.
Roszczenie kierujesz wprost przeciwko gminie. Podstawą pozwu jest art. 417 Kodeksu cywilnego, czyli odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej.
Dowiedz się, kiedy założyć sprawę w sądzie
Zastanawiasz się, czy skierowanie pozwu to dobre rozwiazanie Twojej sprawy? Pobierz checklistę i poznaj 8 powodów, kiedy powinieneś założyć sprawę w sądzie.
Jak ustala się wysokość odszkodowania za niedostarczenie lokalu socjalnego?
Wysokość odszkodowania odpowiada czynszowi, jaki mógłbyś uzyskać z najmu lokalu. Do tego dochodzą dalsze straty związane z bezumownym zajmowaniem nieruchomości przez lokatora.
Ustawa nie podaje sztywnej kwoty odszkodowania. Ma ono w pełni rekompensować szkodę, jaką poniosłeś przez lokatora zalegającego z czynszem i zaniechanie gminy.
Jak dochodzić odszkodowania od gminy krok po kroku?
Odszkodowania od gminy dochodzisz pozwem o zapłatę do sądu cywilnego. Poniżej masz kolejne kroki tego postępowania.
Co musisz zawrzeć w pozwie o odszkodowanie?
- Określ wysokość żądania, czyli kwotę odszkodowania, której się domagasz.
- Wskaż okres, którego dotyczy żądanie, bo od niego zależy wysokość odszkodowania.
Opłata od pozwu jest stała, gdy wartość przedmiotu sporu nie przekracza 20 000 zł. Powyżej tej kwoty opłata wynosi 5% wartości przedmiotu sporu, ale nie więcej niż 200 000 zł. Więcej znajdziesz w tekście o tym, ile kosztuje proces cywilny o zapłatę.
W drugim etapie sąd bada, czy pozew nie podlega odrzuceniu. Może to nastąpić w kilku sytuacjach.
- Droga sądowa jest niedopuszczalna.
- Sprawa jest już rozpatrywana przez inny sąd lub zapadł w niej prawomocny wyrok.
- Jedna ze stron nie ma zdolności sądowej.
- Powód nie ma zdolności procesowej.
- Brak podstaw jurysdykcji krajowej, a postępowanie przed organem obcego państwa nie jest możliwe.
- Stronie przysługuje immunitet sądowy.
- Sprawa jest objęta zapisem na sąd polubowny.
Jeśli pozew nie podlega odrzuceniu, sąd bada go formalnie. Gdy spełnia wymagania, doręcza go gminie. Gdy ich nie spełnia, sąd wzywa Cię do uzupełnienia braków w wyznaczonym terminie. Brak uzupełnienia skutkuje zwrotem pozwu. To zarządzenie możesz zaskarżyć zażaleniem do sądu drugiej instancji.
Po doręczeniu pozwu gmina może zgłaszać żądania, wnioski, twierdzenia i dowody. Robi to w odpowiedzi na pozew i w kolejnych pismach, gdy zobowiąże ją do tego przewodniczący. Aby wykazać, że wykonała swój obowiązek, gmina musi udowodnić, że złożyła lokatorowi ofertę najmu lokalu socjalnego.
Zgłaszanie twierdzeń i dowodów należy też do Ciebie. Musisz udowodnić, że zapadł wyrok orzekający eksmisję z prawem lokatora do lokalu socjalnego i ze wstrzymaniem eksmisji. Uzasadnij też wysokość żądanego odszkodowania, podając czynsz możliwy do uzyskania z najmu.
Dalej postępowanie może pójść dwiema drogami: wydanie wyroku zaocznego albo przeprowadzenie postępowania dowodowego. W tym drugim przypadku po zamknięciu rozprawy zapada wyrok. Sąd może wtedy:
- oddalić powództwo;
- uwzględnić powództwo w całości;
- uwzględnić powództwo w części.
Sąd oddala powództwo przykładowo wtedy, gdy gmina spełniła obowiązek dostarczenia lokalu socjalnego albo gdy roszczenie się przedawniło.
Powództwo jest uwzględnione w części, gdy sąd przyzna niższe odszkodowanie niż żądane albo tylko za część okresu objętego pozwem.
Przy uwzględnieniu w całości sąd zasądza żądaną kwotę i stwierdza, że gmina nie spełniła obowiązku dostarczenia lokalu socjalnego.
Co mówi orzecznictwo o odszkodowaniu za niedostarczenie lokalu socjalnego?
Kluczowe znaczenie ma uchwała SN z 7 grudnia 2007 r., III CZP 121/07. Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że gmina i były lokator odpowiadają za tę szkodę in solidum.
Dlaczego in solidum, a nie solidarną? Bo oba roszczenia mają różne podstawy prawne. Gmina odpowiada deliktowo, na podstawie art. 417 § 1 k.c. Były lokator odpowiada kontraktowo, na podstawie art. 18 ust. 1-3 ustawy o ochronie praw lokatorów, za naruszenie obowiązku zwrotu lokalu.
To stanowisko Sądu Najwyższego ma dla Ciebie jako właściciela praktyczny skutek. Roszczenie wobec gminy jest niezależne od dochodzenia odszkodowania od lokatora. Możesz pozwać gminę bezpośrednio, bez wcześniejszego występowania przeciwko osobie zajmującej lokal.
Czy od odszkodowania za lokal socjalny trzeba zapłacić podatek?
Tak, odszkodowanie od gminy podlega opodatkowaniu PIT. Nie korzysta ze zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Potwierdza to ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych.
Dlaczego tak jest? Zwolnienie z tego przepisu obejmuje tylko odszkodowania za szkodę rzeczywistą, czyli poniesione straty. Odszkodowanie za brak lokalu socjalnego dotyczy natomiast utraconych korzyści, czyli czynszu, który mógłbyś uzyskać z najmu. Utracone korzyści są z tego zwolnienia wyłączone.
W praktyce gmina nie potrąca zaliczki na podatek, ale wystawia Ci PIT-11. Rozliczasz odszkodowanie w swoim zeznaniu rocznym na zasadach ogólnych. Przy większych kwotach warto skonsultować rozliczenie z radcą prawnym lub doradcą podatkowym.
Odszkodowanie za lokal socjalny — o czym pamiętać?
- Odszkodowanie przysługuje, gdy gmina nie dostarczy lokalu socjalnego osobie uprawnionej na mocy wyroku.
- Najpierw musisz uzyskać wyrok eksmisyjny przyznający lokatorowi prawo do lokalu socjalnego.
- Roszczenie kierujesz wprost do gminy, na podstawie art. 18 ust. 5 ustawy o ochronie praw lokatorów w związku z art. 417 k.c.
- Wysokość odszkodowania odpowiada utraconemu czynszowi i dalszym stratom z tytułu zajmowania lokalu.
- Odszkodowanie podlega PIT, bo dotyczy utraconych korzyści; gmina wystawia PIT-11.