Rękojmia za wady ukryte rzeczy, czyli reklamacja sprzedaży w praktyce.
Rękojmia to ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy za wady rzeczy sprzedanej — także za wady ukryte, które ujawniają się dopiero po zakupie. Jeśli kupujesz jako przedsiębiorca albo od osoby prywatnej, reklamujesz właśnie z rękojmi (art. 556 i następne Kodeksu cywilnego). Jeśli jesteś konsumentem, od 1 stycznia 2023 r. reklamujesz towar na innej podstawie — jako brak zgodności towaru z umową.
Newsletter
Co to jest rękojmia i czym różni się od reklamacji?
Rękojmia to odpowiedzialność sprzedawcy za wadę rzeczy sprzedanej. Zgodnie z art. 556 i następnymi Kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) sprzedawca odpowiada wobec kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę, a wada ta istniała w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego. Momentem tym przy sprzedaży jest zwykle wydanie rzeczy nabywcy.
Przepisy o rękojmi znajdują się w tytule k.c. o sprzedaży, ale stosuje się je także do innych umów — o dzieło, o roboty budowlane czy remont.
Reklamacja to co innego niż rękojmia. Reklamacja to samo zgłoszenie wady sprzedawcy z żądaniem jej załatwienia. Rękojmia to reżim odpowiedzialności, który daje temu żądaniu podstawę prawną. Mówiąc wprost: reklamujesz na podstawie rękojmi.
Jakie wady możesz zgłosić w tym trybie i czego możesz żądać od sprzedawcy?
Jakie wady podlegają rękojmi — wady fizyczne i prawne?
Rękojmia obejmuje dwie grupy wad: fizyczne i prawne. Obie możesz zgłosić w reklamacji.
Wada prawna to sytuacja, w której rzecz stanowi własność osoby trzeciej, jest obciążona prawem osoby trzeciej albo ograniczenie w korzystaniu z rzeczy wynika z decyzji lub orzeczenia organu. Wadą prawną bywa też nieistnienie prawa, mimo zapewnień sprzedawcy (art. 5563 k.c.).
Wada fizyczna to niezgodność rzeczy sprzedanej z umową. Zgodnie z art. 5561 k.c. wadą fizyczną jest w szczególności:
- brak właściwości, które rzecz tego rodzaju powinna mieć ze względu na cel oznaczony w umowie albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia;
- brak właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego, w tym przedstawiając próbkę lub wzór;
- brak przydatności do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawarciu umowy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżenia;
- wydanie rzeczy w stanie niezupełnym.
Wadą fizyczną bywa więc brak wodoodporności w smartwatchu (o ile z opisu wynika, że powinien być wodoodporny), awaria silnika niezwiązana z zaniedbaniem kierowcy czy pęknięcie prawidłowo użytkowanych butów. Kluczowe jest, że wada tkwi w samej rzeczy, a nie w sposobie korzystania z niej.
Jak zapewnienia sprzedawcy wpływają na wadę fizyczną?
Zapewnienia sprzedawcy współtworzą wzorzec, do którego porównujemy rzecz. Jeśli sprzedawca w reklamie zachwala cechę, której rzecz nie ma, ułatwia to wykazanie wady fizycznej.
Co ważne, sprzedawca odpowiada także za zapewnienia publiczne — nie tylko te uzgodnione indywidualnie. Zgodnie z art. 5561 § 3 k.c. na równi z zapewnieniem sprzedawcy traktuje się publiczne zapewnienia producenta, jego przedstawiciela lub osoby, która wprowadza rzecz do obrotu.
Dlatego sprzedawca powinien uważać na treść reklam i opisów. Wprowadzenie kupującego w błąd, choćby nieumyślne, może rozszerzyć jego odpowiedzialność za wady.
Rękojmia a niezgodność towaru z umową — kto reklamuje na jakiej podstawie?
Podstawa reklamacji zależy od tego, kto i co kupuje. Od 1 stycznia 2023 r. rękojmia z k.c. i reklamacja konsumencka to dwa odrębne reżimy.
Rękojmia z k.c. obejmuje dziś sprzedaż między przedsiębiorcami (B2B), sprzedaż między osobami prywatnymi (C2C) oraz sprzedaż nieruchomości. Do sprzedaży towaru konsumentowi rękojmi z k.c. już się nie stosuje.
Sprzedaż towaru konsumentowi podlega natomiast reżimowi „braku zgodności towaru z umową” z ustawy o prawach konsumenta (art. 43a i następne). To skutek wdrożenia dyrektywy unijnej ustawą z 4 listopada 2022 r.
Jest jednak istotny wyjątek. Sprzedaż nieruchomości konsumentowi pozostaje przy rękojmi z k.c., ponieważ przepisy o braku zgodności dotyczą „towarów”, a nieruchomość towarem nie jest[1]J. Janeta, W. P. Matysiak [w:] Ustawa o prawach konsumenta. Komentarz, red. D. Lubasz, M. Namysłowska, Warszawa 2025, art. 43a..
Różnica nie jest tylko nazewnicza. Zmienia się kolejność żądań konsumenta. W reżimie konsumenckim najpierw żądasz naprawy albo wymiany (art. 43d ustawy o prawach konsumenta). Dopiero potem możesz żądać obniżenia ceny albo odstąpić od umowy (art. 43e). Ten drugi krok otwiera się w dwóch sytuacjach: gdy brak zgodności jest istotny albo gdy przedsiębiorca oświadczył, że nie doprowadzi towaru do zgodności z umową.
W rękojmi z k.c. jest inaczej — o tym w dalszej części, przy uprawnieniach kupującego.
Przedsiębiorca na prawach konsumenta to osobna kategoria. Od 1 stycznia 2021 r. jednoosobowy przedsiębiorca korzysta z ochrony konsumenckiej, gdy zawiera umowę bez charakteru zawodowego, co ocenia się m.in. po kodach PKD w CEIDG (art. 5564 k.c.). W obrocie towarem po 2023 r. analogiczną ochronę daje mu art. 7aa ustawy o prawach konsumenta.
Warto pamiętać o terminie przedawnienia. Roszczenie konsumenta z tytułu braku zgodności przedawnia się po 6 latach na zasadach ogólnych (art. 118 k.c.), bo ustawa o prawach konsumenta nie reguluje tego odrębnie.
Dowiedz się, kiedy założyć sprawę w sądzie
Zastanawiasz się, czy skierowanie pozwu to dobre rozwiazanie Twojej sprawy? Pobierz checklistę i poznaj 8 powodów, kiedy powinieneś założyć sprawę w sądzie.
Ile trwa rękojmia i jakie terminy obowiązują?
Wadę musisz stwierdzić w ciągu 2 lat od wydania rzeczy ruchomej, a przy nieruchomości — w ciągu 5 lat. To termin na ujawnienie się wady, liczony od wydania rzeczy kupującemu.
Osobno biegnie termin przedawnienia. Roszczenie kupującego przedawnia się z upływem roku od dnia stwierdzenia wady. Terminy te nie sumują się jednak wprost. Jeśli rok od stwierdzenia wady miałby upłynąć wcześniej niż okno 2 lub 5 lat, przedawnienie nie może zakończyć się przed jego końcem. Rok od stwierdzenia wady działa więc jak przedłużenie ograniczone tym oknem, a nie jako sztywne „plus rok”.
art. 568 Kodeksu cywilnego
§ 1. Sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem dwóch lat, a gdy chodzi o wady nieruchomości – przed upływem pięciu lat od dnia wydania rzeczy kupującemu.
§ 2. Roszczenie o usunięcie wady lub wymianę rzeczy sprzedanej na wolną od wad przedawnia się z upływem roku, licząc od dnia stwierdzenia wady. Jeżeli kupującym jest konsument, bieg terminu przedawnienia nie może zakończyć się przed upływem terminów określonych w § 1 zdanie pierwsze.
Czego kupujący może żądać z rękojmi — cztery uprawnienia?
W rękojmi z k.c. kupujący ma cztery uprawnienia i co do zasady wybiera między nimi. To model inny niż konsumencki, w którym obowiązuje kolejność żądań. Uprawnienia z rękojmi to:
- obniżenie ceny — w proporcji, w jakiej wartość rzeczy z wadą pozostaje do wartości rzeczy bez wady. Obniżenie następuje przez jednostronne oświadczenie kupującego[2]wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 22 maja 2014 r., I ACa 1588/13.
- naprawa rzeczy — powinna nastąpić niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego.
- wymiana rzeczy na nową, wolną od wad. Przy naprawie i wymianie sprzedawca może odmówić, jeśli wiązałaby się z nadmiernymi kosztami.
- odstąpienie od umowy — najdalej idące rozwiązanie; sprzedawca zwraca cenę, a kupujący rzecz. Nie odstąpisz jednak, gdy wada jest nieistotna.
Istotą żądania obniżenia ceny w oparciu o art. 560 § 1 i 3 k.c. jest przywrócenie ekwiwalentności świadczeń stron umowy sprzedaży, a nie kompensacja ewentualnej szkody doznanej przez kupującego. W wyniku skorzystania przez kupującego z omawianego uprawnienia o charakterze prawo kształtującym przestaje obowiązywać dotychczasowe wynagrodzenie i należy ustalić je na nowo.
– wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 22 maja 2014 r., I ACa 1588/13
Kiedy rękojmia nie działa i jak wyłączyć odpowiedzialność?
Rękojmia nie działa w kilku sytuacjach, a w obrocie profesjonalnym można ją nawet wyłączyć umownie. Dla sprzedawcy to realna linia obrony, dla kupującego — powód, by czytać umowę przed podpisem.
Wiedza kupującego o wadzie. Kupujący nie powoła się na wadę, o której wiedział w chwili zawarcia umowy. Dlatego w umowie sprzedaży, zwłaszcza rzeczy używanej, sprzedawca powinien dokładnie opisać stan rzeczy.
Umowne wyłączenie lub ograniczenie rękojmi. W obrocie między przedsiębiorcami (B2B) oraz między osobami prywatnymi strony mogą rękojmię ograniczyć albo wyłączyć. Sprzedawca może też dodatkowo zabezpieczyć swoją pozycję w umowie, np. przez zastrzeżenie własności rzeczy do czasu zapłaty. Wobec konsumenta takie wyłączenie jest jednak niedopuszczalne.
Obalenie domniemania wady. Jeśli wadę stwierdzono w okresie ochrony, domniemywa się, że istniała już przy wydaniu rzeczy. Sprzedawca może to domniemanie obalić — najczęściej opinią rzeczoznawcy, że wada powstała z innej przyczyny, np. z nieprawidłowego użytkowania.
Czym różni się rękojmia od gwarancji?
Rękojmia wynika z ustawy i przysługuje zawsze, a gwarancja jest dobrowolna i udziela jej gwarant. To dwie niezależne podstawy — możesz wybrać, z której skorzystać.
| Kryterium | Rękojmia | Gwarancja |
|---|---|---|
| Podstawa | ustawa (art. 556 i nast. k.c.) | dobrowolne oświadczenie gwaranta |
| Kto odpowiada | sprzedawca | gwarant, zwykle producent |
| Czy zawsze przysługuje | tak, z mocy prawa | tylko gdy udzielona |
| Czas trwania | 2 lata, przy nieruchomości 5 lat | okres z oświadczenia; brak — 2 lata |
| Zakres | wady objęte ustawą | warunki określa gwarant |
Wybór należy do kupującego. Skorzystanie z gwarancji nie zamyka drogi do rękojmi — jeśli reklamacja gwarancyjna zawiedzie, wciąż możesz sięgnąć po uprawnienia ustawowe.
Czy rękojmia dotyczy rzeczy używanych, nieruchomości i usług?
Tak — rękojmia obejmuje też rzeczy używane i nieruchomości, a odpowiednio stosuje się ją do niektórych usług. Różnią się jednak szczegóły.
Rzeczy używane. Rękojmia obejmuje także rzeczy używane. Przy sprzedaży rzeczy używanej konsumentowi odpowiedzialność można ograniczyć w czasie, ale nie krócej niż do roku od wydania rzeczy.
Nieruchomości. Przy nieruchomości termin na stwierdzenie wady wynosi 5 lat. Co istotne, sprzedaż nieruchomości — także konsumentowi — pozostaje w reżimie rękojmi z k.c.
Usługi, dzieło i roboty budowlane. Do umowy o dzieło i o roboty budowlane przepisy o rękojmi stosuje się odpowiednio (art. 638 i art. 656 k.c.). Więcej o tym piszę przy wadliwym wykonaniu umowy o dzieło.
Co zrobić, gdy sprzedawca odrzuca reklamację?
Odrzucenie reklamacji to nie koniec sprawy. Masz kilka kroków, od pisemnego wezwania po drogę sądową.
Najpierw sprawdź termin odpowiedzi. Jeśli jesteś konsumentem lub przedsiębiorcą na prawach konsumenta, sprzedawca ma 14 dni na odpowiedź na reklamację (art. 7a, a dla takiego przedsiębiorcy art. 7aa ustawy o prawach konsumenta). Brak odpowiedzi w tym terminie oznacza, że reklamację uznano zgodnie z Twoim żądaniem.
Wezwij sprzedawcę na piśmie. Jeśli reklamację odrzucono, skieruj do sprzedawcy pisemne wezwanie z konkretnym żądaniem i terminem. To porządkuje sprawę i bywa potrzebne przed sądem.
Skorzystaj z pomocy instytucji. Konsument może zwrócić się do powiatowego lub miejskiego rzecznika konsumentów, a informacji szuka też u UOKiK. To wsparcie bezpłatne.
Ostatni krok to droga sądowa. Gdy sprzedawca nie ustępuje, roszczenie z rękojmi możesz dochodzić przed sądem. W sprawach o większej wartości warto wcześniej ocenić dowody i szanse.
Rękojmia za wady rzeczy — jak działać świadomie?
Rękojmia daje kupującemu mocne narzędzia, ale wymaga zachowania terminów i formalności. Trzeba stwierdzić wadę w okresie ochrony, złożyć reklamację, a czasem wykazać okoliczności sprawy.
Sprzedawca też nie jest bezbronny — może obalić domniemanie wady, a w obrocie profesjonalnym utrzymać umowę w mocy albo wyłączyć rękojmię. Dlatego obie strony zyskują na tym, że znają swoje prawa, zanim dojdzie do sporu.
Zwłaszcza przy umowach o większej wartości warto zasięgnąć porady prawnej. Pomagam zarówno kupującym, którzy chcą dochodzić roszczeń, jak i sprzedawcom, którzy odpowiadają za wadliwy przedmiot sprzedaży.
Rękojmia i reklamacja — najczęstsze pytania
Przypisy