Zakaz pracy u konkurencji – po rozwiązaniu umowy, po ustaniu umowy
Może zdziwi Cię fakt, że po ustaniu stosunku pracy u Twojego pracodawcy nie możesz prowadzić działalności konkurencyjnej. Będzie tak, jeśli należysz do konkretnej kategorii pracowników. Pozwala na to pewne rozwiązanie prawne, jakim jest zakaz pracy u konkurencji.
Newsletter
Umowa lojalnościowa a rozwiązanie umowy o pracę
Umowa lojalnościowa jest rodzajem umowy, którą pracodawca może z Tobą zawrzeć jednocześnie z umową o pracę albo już po zakończeniu stosunku pracy. Jej alternatywne nazwy to umowa o zachowaniu poufności i umowa o zakazie konkurencji.
Zakaz pracy u konkurencji widnieje w przepisach Rozdziału IIa Kodeksu pracy.
Zasadniczo umowa lojalnościowa ma chronić interes pracodawcy. Jeśli ją podpiszesz, to nie możesz prowadzić działalności konkurencyjnej przeciw pracodawcy lub pracować u konkurencji przez określony czas po rozwiązaniu umowy o pracę.
Jednak obowiązuje tu zasada „coś za coś”. Umowa lojalnościowa bowiem ogranicza Twoją swobodę co do sposobu kontynuowania kariery zawodowej. W związku z tym za nałożony zakaz konkurencji przysługuje Ci zapłata, którą Kodeks pracy nazywa odszkodowaniem.
Art. 1012 § 3 Kodeksu pracy:
Odszkodowanie, o którym mowa w § 1, nie może być niższe od 25 % wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji; odszkodowanie może być wypłacane w miesięcznych ratach. W razie sporu o odszkodowaniu orzeka sąd pracy.
Zakaz konkurencji a wypowiedzenie umowy o pracę
W przypadku wypowiedzenia umowy o pracę nie następuje automatyczne rozwiązanie umowy o zakazie konkurencji. Zasadniczo nie można jednostronnie wypowiedzieć umowy lojalnościowej, o ile nie zaszły odpowiednie przesłanki.
Nawet jeśli doszłoby do wypowiedzenia umowy o pracę z winy pracodawcy, to nie zwalnia Cię to z zakazu konkurencji. Umowa lojalnościowa dalej Cię obowiązuje i musisz jej przestrzegać.
Umowa lojalnościowa a rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron
Jeśli dojdzie do rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron, to również możesz razem z pracodawcą rozwiązań umowę lojalnościową za porozumieniem stron. Jednak znowu – samo ustanie stosunku pracy za porozumieniem stron nie upoważnia do jednostronnego zakończenia umowy o zakazie konkurencji bez ważnych przesłanek.
Warto dodać, że rozwiązanie umowy lojalnościowej za porozumieniem stron może być korzystne zarówno dla Ciebie jak i pracodawcy. Będzie tak zwłaszcza wtedy, gdy zajdą okoliczności, w których zakaz pracy u konkurencji przestanie być korzystny dla pracodawcy, a dla Ciebie będzie to stanowiło pewną przeszkodę np. w wyborze nowego pracodawcy.
Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy
Gdyby doszło rozwiązania umowy o pracę – czy to poprzez wypowiedzenie z winy którejś ze stron, czy za porozumieniem stron – to wówczas umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy obowiązuje nadal. Jak długo?
Generalnie w Kodeksie pracy nie ma restrykcyjnych terminów, które obowiązują strony umowy lojalnościowej. Zakaz pracy u konkurencji może obowiązywać przez jakiś czas, ale absolutnie nie może trwać bezterminowo.
W praktyce zakaz powinien obowiązywać od 6 do max. 24 miesięcy. Jeśli miałbyś go na więcej niż 2 lata, to sąd pracy mógłby go uznać za nadmiernie restrykcyjny. Chodzi o to, by czas trwania zakazu był zgodny z zasadami współżycia społecznego oraz praktyką rynkową.
Możesz wypowiedzieć umowę lojalnościową jeśli:
- taką możliwość zapewniają zapisy umowy,
- pracodawca nie wypłaci Ci odszkodowania.
Pierwsza możliwość raczej nie wejdzie w rachubę, gdyż taki zapis umowny byłby sprzeczny z interesami pracodawcy. Natomiast brak wypłaty odszkodowania jest już poważną przesłanką do rozwiązania umowy o zakazie konkurencji.
Zakaz konkurencji B2B po ustaniu umowy
Podobnie jak w przypadku umowy o pracę, przy umowie B2B można podpisać także umowę o zakazie konkurencji. Zakaz ten może obowiązywać już po zakończeniu współpracy – również przez okres pomiędzy 6 a 24 miesiące.
Jednakże w przypadku B2B w przepisach nie ma stwierdzenia o przysługującym odszkodowaniu za zakaz pracy u konkurencji. Teoretycznie więc umowa lojalnościowa w takim przypadku może nie przewidywać rekompensaty.
Co ciekawe, choć faktycznie osoba współpracująca z daną firmą na B2B może nie otrzymać odszkodowania za zakaz, to jednak ma możliwość podniesienia tej sprawy przed sądem, powołując się na naruszenie zasad współżycia społecznego, zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2003 roku.
Wyrok Sądu Najwyższego z 11 września 2003 roku sygn. III CKN 579/01:
„Nie można bowiem uznać, aby zgodne było z zasadami współżycia społecznego zobowiązanie zleceniobiorcy do niepodejmowania działalności konkurencyjnej przez trzy lata po ustaniu umowy, bez jakiegokolwiek ekwiwalentu”.
Dowiedz się, kiedy założyć sprawę w sądzie
Zastanawiasz się, czy skierowanie pozwu to dobre rozwiazanie Twojej sprawy? Pobierz checklistę i poznaj 8 powodów, kiedy powinieneś założyć sprawę w sądzie.
Odszkodowanie za zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy
O takim odszkodowaniu mówi już przytoczony art. Art. 1012 § 3 Kodeksu pracy. Sprawdź dokładnie swoją umowę lojalnościową, aby zweryfikować, czy znajduje się tam zapis o odszkodowaniu – obowiązkowo powinien tam być.
Ważne jest to, jak wyliczyć wysokość odszkodowania. Jego wartość nie może być niższa niż 25% stawki, którą otrzymywałeś gdy jeszcze trwała umowa o pracę. Ale to nie wszystko.
Byśmy mogli to prawidłowo wyliczyć, to najpierw musimy wziąć pod uwagę wynagrodzenie, jakie otrzymałeś za czas odpowiadający czasowi trwania umowy lojalnościowej. Przy czym ten czas należy naliczyć wstecz od dnia zakończenia stosunku pracy.
Przykładowo, jeśli umowa lojalnościowa obowiązuje Cię przez 12 miesięcy, a umowa o pracę (zawarta np. w 2022 roku) skończyła się 31 sierpnia 2025 roku, to liczymy czas wstecz za pełnych 12 miesięcy, czyli od 1 września 2024 roku do 31 sierpnia 2025 roku. Następnie bierzemy pełne wynagrodzenie z tego okresu i liczymy z tego 25%. Będzie to minimalne odszkodowanie, które musi Ci wypłacić pracodawca.
Co więcej, pracodawca może wypłacić Ci odszkodowanie w całości albo w ratach.
Odszkodowanie za zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy a ZUS
Odszkodowanie za zakaz pracy u konkurencji, które otrzymasz już jako były pracownik jest tzw. przychodem pracowniczym. Jednak tutaj podstawą wymiaru składek do ZUS-u stanowić będą tylko te wypłaty, których pracodawca dokonał zgodnie z umową lojalnościową zawartą w trakcie trwania stosunku pracy.
Natomiast w przypadku umowy o zakazie konkurencji, która została zawarta już po ustaniu stosunku pracy wypłaty dla pracownika są zwolnione ze składek ZUS.
Zwolnienie z oskładkowania wypłat odszkodowania za zakaz konkurencji zawarty po ustaniu stosunku pracy wynika z § 2 ust. 1 pkt 4 Rozporządzenia MPiPS w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
Kiedy umowa lojalnościowa jest nieważna?
Umowa lojalnościowa jest nieważna wówczas, gdy:
- Nie zachowuje formy pisemnej z podpisami pracodawcy i pracownika.
- Nie precyzuje zakresu zakazu konkurencji oraz czasu jego trwania.
- Przeczy zasadom współżycia społecznego – np. okres jej obowiązywania jest dłuższy niż 2 lata.
- Określa zakaz konkurencji w sposób zbyt restrykcyjny – np. zabrania prowadzenia działalności gospodarczej niezwiązanej z konkurencją.
- Pracodawca nie wywiązuje się z obowiązku wypłaty odszkodowania.
Jeśli masz wątpliwości co do umowy lojalnościowej, to najlepiej będzie jeśli skonsultujesz jej treść z radcą prawnym. Uzyskasz poradę co do tego, czy umowa faktycznie jest ważna, czy jednak można ją podważyć.