Akcje uprzywilejowane co do głosu i dywidendy

Akcje uprzywilejowane co do głosu i dywidendy

Zasadą jest, że prawa udziałowe są równe. Świat biznesu wymaga jednak niestandardowych rozwiązań, które będą brały pod uwagę różny stopień zaangażowania kapitałowego i osobistego w spółce. Odpowiedzią na ten stopień zaangażowania jest uprzywilejowanie akcji (udziałów). Jakie możliwości dają akcje uprzywilejowane i w których sytuacjach warto sięgnąć po to rozwiązanie?

Akcje (udziały) zwykłe a uprzywilejowane

Punktem wyjścia do zrozumienia motywów stojących za uprzywilejowaniem akcji (a udziałów w spółce z o.o.) jest to, że kodeks spółek handlowych (dalej KSH) nakazuje, aby wspólnicy albo akcjonariusze spółki kapitałowej byli traktowani jednakowo w takich samych okolicznościach (art. 20 KSH).

Nie decydując się zatem na żadne określenie „siły” praw udziałowych w spółce poddajemy się ogólnej zasadzie, że są one równe. Uprzywilejowanie akcji (udziałów) jest odstępstwem od tej zasady, które dopuszczalne jest zresztą tylko w ograniczonym zakresie.

Uprzywilejowanie akcji dotyczy szczególnie ważnych uprawnień właścicielskich, w szczególności:

  • prawa głosu – ile proporcjonalnie do ilości akcji (udziałów) udziałowiec ma do powiedzenia w spółce (uprzywilejowanie co do głosu),
  • udziału w zysku – w jakiej części proporcjonalnie do ilości akcji (udziałów) udziałowiec uczestniczy w zysku (uprzywilejowanie co do dywidendy).

Regułą jest, że udziałowcy mają proporcjonalnie tyle głosów i otrzymują tyle dywidendy, ile przysługuje im akcji (udziałów). Jeśli jednak ich prawa udziałowe są uprzywilejowane, to ta sama ilość akcji (udziałów) może dać im więcej głosów (akcje pluralne) i udziału w zysku, niż pozostałym udziałowcom. Układ głosów w akcjonariacie i wysokość dywidendy, jaką można czerpać z akcji, to istoty element ładu korporacyjnego (corporate governance), którego często nie widać na pierwszy rzut oka.

Jak uprzywilejowanie wygląda w poszczególnych spółkach i na ile jest możliwe? O tym dalej.

Zapisz się do newslettera!

Uprzywilejowanie akcji w spółce akcyjnej

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że prawami udziałowymi w spółce akcyjnej są akcje. Nadto jest różnica pomiędzy uprzywilejowaniem akcji w spółce akcyjnej będącej spółką publiczną (notowaną w zorganizowanym systemie obrotu) a nienotowaną.

Kwestię uprzywilejowania akcji reguluje art. 351 KSH. Na podstawie tego przepisu spółka może wydawać akcje o szczególnych uprawnieniach (akcje uprzywilejowane). Uprawnienia te powinny być określone w statucie spółki akcyjnej. Ponadto art. 3283 § 1 pkt 4 KSH nakazuje ujawnienie ich (jako szczególnych korzyści) w rejestrze akcjonariuszy.

Przywileje w odniesieniu do akcji są ściśle z nimi związane i przysługują każdorazowemu jej posiadaczowi. W przypadku sprzedaży akcja wciąż zachowuje status uprzywilejowany. Od akcji uprzywilejowanych należy odróżniać przywileje osobiste akcjonariusza, które wiążą się z daną osobą i gasną z chwilą utraty przez uprzywilejowanego wszystkich akcji.

W myśl art. 351 § 1 zd. 2 KSH akcje uprzywilejowane powinny być imienne, z wyjątkiem akcji niemych. Akcje imienne to akcje związane z określoną osobą wskazaną w dokumencie akcji z imienia i nazwiska – w przypadku osób fizycznych, bądź nazwy – w przypadku osób prawnych. Akcje nieme to zaś akcje, z których nie jest możliwe wykonywanie prawa głosu (art 353 § 3 KSH). Wprawdzie akcje nieme „nie głosują”, ale za to mogą przyznawać akcjonariuszowi większe uprzywilejowanie, niż limituje to art. 353 § 1 KSH (>150%).

Akcje uprzywilejowane a uprawnienia osobiste

Uprzywilejowanie akcji należy odróżnić od przyznania osobistych uprawnień indywidualnemu akcjonariuszowi (art. 354 KSH). Uprawnienia osobiste są przyznawane indywidualnemu akcjonariuszowi i są ściśle z nim związane. Oznacza to, że nie przechodzą na nabywcę jego akcji.

Jednocześnie uprawnienia osobiste nie zależą od ilości posiadanych akcji. Są przyznawane w statucie w formie stosownego postanowienia na rzecz indywidualnie oznaczonego akcjonariusza. Uprzywilejowanie to może w szczególności dotyczyć prawa powoływania lub odwoływania członków zarządu, rady nadzorczej lub prawa do otrzymywania oznaczonych świadczeń od spółki.

Ze względu na ścisły związek z osobą akcjonariusza i indywidualne oznaczenie go w statucie, utrata uprzywilejowania osobistego następuje wraz z utratą statusu akcjonariusza w spółce.

Rodzaje uprzywilejowania akcji w spółce akcyjnej

Wprawdzie katalog sposobów uprzywilejowania akcji jest otwarty, to jednak w wyliczeniu na pierwszym miejscu pojawia się uprzywilejowanie co do głosu. To właśnie ono jest „promowane” przez ustawę i w praktyce niesie największą wartość.

Akcje uprzywilejowane co do głosu

Jak już wspomniałem, akcje uprzywilejowane powinny być imienne, z wyjątkiem akcji niemych. Uprzywilejowanie w zakresie prawa głosu nie jest możliwe w spółce publicznej (art. 351 § 2 zd. 2 KSH). Ograniczenie to dotyczy jednak wyłącznie akcji nowych emisji. Akcje pluralne wyemitowane przed uzyskaniem przez spółkę statusu spółki akcyjnej pozostają ważne i akcjonariusze posiadający takie akcje mogą z nich wykonywać prawo głosu także w spółkach dopuszczonych do obrotu na rynku kapitałowym[1] T. Regucki, Mechanizmy zwiększające kontrolę (control enhancing mechanisms) w polskich spółkach akcyjnych. Analiza prawno-ekonomiczna. Warszawa 2018, s. 142.

Limit uprzywilejowania co do głosu ustanawia art. 352 zd. 1 KSH i wynosi on maksymalnie dwa głosy na akcję uprzywilejowaną. Jest to najczęściej wykorzystywany mechanizm zwiększający kontrolę akcjonariuszy w spółce.

Wystarczy wskazać, że w przypadku akcji uprzywilejowanych w stosunku 2 głosy na jedną akcję, posiadanie przez akcjonariusza 33,4% kapitału zakładowego (przy założeniu, że jako jedyny posiada wszystkie akcje uprzywilejowane, a reszta akcjonariuszy akcje zwykłe), sprawia, że uzyskuje on bezwzględną większość na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy[2] T. Regucki, Mechanizmy zwiększające kontrolę (control enhancing mechanisms) w polskich spółkach akcyjnych. Analiza prawno-ekonomiczna. Warszawa 2018, s. 130.

Akcje uprzywilejowane co do dywidendy

W przypadku uprzywilejowania co do dywidendy, górny pułap uprzywilejowania wynosi nie więcej niż o połowę więcej niż dywidenda przeznaczona do wypłaty akcjonariuszom uprawnionym z akcji nieuprzywilejowanych (art. 353 KSH).  

Innymi słowy na akcję uprzywilejowaną może przypadać maksymalnie o 50% wyższa dywidendę niż na akcję zwykłą. Uprzywilejowanie dywidendowe nie musi być zawsze określone relatywnie. Można przyjąć inne rozwiązania, m. in. minimalną kwotę dywidendy dla akcjonariusza uprzywilejowanego, pierwszeństwo jej nabycia czy też waloryzację dywidendy w oparciu o określony wskaźnik. Każde takie rozwiązanie musi być jednak zgodne z art. 353 KSH, czyli kryterium stosunku pomiędzy dywidendą przypadającą na jedną akcję uprzywilejowaną a jedną akcją zwykłą.

Pułap uprzywilejowania co do dywidendy nie ma zastosowania do akcji niemych, co jest konsekwencją pozbawienia ich prawa głosu. W takim wypadku mowa jest o akcjonariuszach, którzy w zamian za pasywną role w spółce zrzekają się aktywnego podejmowania w niej decyzji, w zamian oczekując większego udziału w zysku.

Uprzywilejowanie akcji w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (sp. z o.o.)

Kwestia uprzywilejowania udziałów w spółce z o.o. została określona w art. 174 § 2-4 KSH. Tak jak w przypadku spółki akcyjnej, uprzywilejowanie dotyczy przyznania większych praw korporacyjnych w odniesieniu do udziałów uprzywilejowanych. Uprzywilejowanie, o którym mowa w art. 174 § 2 KSH, to uprzywilejowanie przedmiotowe, czyli związane z udziałem wspólnika. Należy je odróżnić od uprzywilejowania podmiotowego, tj. związanego z osobą danego wspólnika (art. 159 KSH).

Uprzywilejowanie udziałów oznacza prawa, które związane są ze statusem danej osoby jako wspólnika spółki (czyli faktem, że jest wspólnikiem), potwierdzonym udziałem w kapitale zakładowym. Prawa udziałowe przechodzą, także w zakresie uprzywilejowania, na nabywcę (następcę prawnego udziałowca). Mówi się kolokwialnie, że przywileje związane z udziałem „podążają” za udziałem.

W umowie spółki można jednak zastrzec, że uprzywilejowanie udziałów wygasa z chwilą ich przejścia na nabywcę („Jeżeli uprzywilejowanie udziałów nie wygaśnie z przyczyn wskazanych w umowie spółki, przechodzi ono również na nabywcę udziałów” – tak SN w uchw. z 8.9.1995 r., III CZP 106/95, OSNC 1995, Nr 12, poz. 175)[3] Z. Jara (red.), Kodeks spółek handlowych. Komentarz do art. 174 KSH. Wyd. 3, Warszawa 2020, Nb 11.

W przypadku zaś przywilejów osobistych (uprzywilejowania podmiotowego), prawa przyznane osobiście wygasają z chwilą ustania członkostwa w spółce i nie przechodzą na nabywcę. W takim wypadku nabywca (następca prawny wspólnika) nabywa „zwykły”, nieuprzywilejowany udział.

Ważne aby pamiętać, że udziały uprzywilejowane powinny być określone w umowie spółki (art. 174 § 2 in fine KSH). Lektura umowy powinna umożliwić jednoznaczną ocenę treści uprzywilejowania udziału, aby opis szczególnego uprawnienia nie pozostawiał wątpliwości co do jego treści, zakresu itd.

Udziały uprzywilejowane co do głosu

Przywilej prawa głosu w spółce z o.o. z udziału został potraktowany tak samo jak w spółce akcyjnej, z tą tylko różnicą, że wspólnikowi można przyznać nie więcej niż trzy głosy na jeden udział (art. 174 § 4 KSH).

Udziały uprzywilejowane co do dywidendy

W zakresie wysokości dywidendy przypadającej na udział uprzywilejowany możliwe jest wypłacenie jej w wysokości o połowę wyższej niż przypadającej na udział zwykły (art. 174 § 3 w zw. z art. 196 KSH).

Jednocześnie możliwe jest uprzywilejowanie udziału w zakresie pierwszeństwa poboru dywidendy. W praktyce realizowane jest to w ten sposób, że spółka wyznacza udziałowcom dwa terminy wypłaty dywidendy. W pierwszym terminie dywidenda wypłacana jest wspólnikom posiadającym udziały uprzywilejowane co do dywidendy, a następnie pozostałym wspólnikom.

Warto wiedzieć, że prawo do zwiększonej dywidendy przekształca się w wierzytelność wspólnika względem spółki z chwilą podjęcia uchwały o podziale zysku. Od tego momentu możesz zatem dochodzić wypłaty dywidendy na drodze sądowej. Przepis art. 196 KSH mówi bowiem o przyznaniu dywidendy, co dokonywane jest właśnie w uchwale o podziale zysku przez zwyczajne zgromadzenie wspólników (art. 231 § 2 pkt 2 KSH).

Inne rodzaje uprzywilejowania akcji (udziałów)

Nie sposób w niniejszym artykule wyczerpać tematu akcji (udziałów) uprzywilejowanych. Warto jednak wiedzieć, że nie ma zamkniętego katalogu rodzajów uprzywilejowań akcji (udziałów).

Sytuacje biznesowe wymuszają szukanie niestandardowych rozwiązań. Wśród tych najbardziej rozpowszechnionych można wskazać uprzywilejowania co do:

  • podziału majątku likwidacyjnego spółki;
  • prawa poboru akcji / udziałów nowej emisji
  • prawa pierwszeństwa nabycia akcji / udziałów,
  • prawa pierwszeństwa do umorzenia akcji / udziałów,
  • prawa powoływania i odwoływania członków organów spółki,
  • prawa zwoływania zwyczajnego walnego zgromadzenia (gdy zarząd nie uczyni tego w ustawowym terminie) / zgromadzenia wspólników,
  • prawa zwoływania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia / zgromadzenia wspólników
  • przyznania szerszego prawa kontroli 

Z pewnością temat uprzywilejowania akcji (udziałów) jest szeroki i kluczowy z punktu widzenia sprawowania kontroli w spółce i uprawnień akcjonariusza. Będę jeszcze wracał do niego w postaci bardziej szczegółowych artykułów.

Jeśli masz pytania bądź doświadczenia związane z akcjami uprzywilejowanymi – zostaw komentarz pod artykułem i porozmawiajmy.

Przypisy[+]

Komentarze

4

Komentarze

Podziel się

  • powiedzial:

    Sytuacja w spółce akcyjnej notowanej na giełdzie jest następująca: główny akcjonariusz posiada ponad połowę akcji uprzywilejowanych co do głosu (2X). Obecnie chce objąć swoje akcje uprzywilejowaniem co do wypłaty dywidendy (150 proc.) Ze względu na swoją pozycje może w spółce robić praktycznie wszystko, co chce. Czy jednak można skutecznie zakwestionować uchwałę walnego zgromadzenia o przyznaniu dodatkowych przywilejów powołując się np. na kodeks spółek handlowych (dalej KSH) który nakazuje, aby wspólnicy albo akcjonariusze spółki kapitałowej byli traktowani jednakowo w takich samych okolicznościach (art. 20 KSH)? Okoliczności się nie zmieniły tylko główny właściciel chce zrobić skok na kasę kosztem inwestorów giełdowych.

    • powiedzial:

      Dzień dobry, akcjonariusze mniejszościowi mogą bronić się przed takimi działaniami m. in. powództwem o stwierdzenie nieważności lub uchylenie uchwały, która powoduje uszczuplenie ich prawa do zysku względem akcjonariusza dominującego.

  • powiedzial:

    Czyli z powyższego należy wywnioskować, że nie ma przeszkód aby umowa spółki zawierała zapis że nie tylko wspólnicy ale również ich spadkobiercy są uprzywilejowani co do podziału dywidendy oraz do uczestniczenia w podziale majątku spółki po jej likwidacji albowiem uprzywilejowanie jako prawo przedmiotowe przechodzi na następcę prawnego tak?

    • powiedzial:

      Dzień dobry, kluczowe jest, czy uprzywilejowanie ma charakter osobisty związany bezpośrednio z osobą akcjonariusza (art. 354 KSH) czy uprzywilejowanie jest przypisane do akcji (akcje uprzywilejowane – art. 351 KSH). Jeżeli akcjonariusz miał prawa osobiste, to są to prawa przypisane bezpośrednio do konkretnej osoby, które w razie jej śmierci wygasają i nie podlegają dziedziczeniu przez spadkobierców, np. prawo powołania członka zarządu.

      Ale jeżeli uprzywilejowanie jest związane z akcją, to spadkobierca dziedziczy akcję uprzywilejowaną – np. akcje uprzywilejowane co do dywidendy, podziału majątku w przypadku likwidacji spółki, chyba że statut zawiera inne postanowienia w tej spawie.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

0
    0
    Twój koszyk
    Koszyk jest pustyWróć do sklepu